Зборниѐк во спомен на големото македонско востание Софија, 1924 година
Библиографски податоци
Наслов: Зборник „Илинден 1903–1924“
Поднаслов: Зборник во спомен на големото македонско востание
Издавач: Македонско студентско друштво „Вардар“
Место на издавање: Софија
Година на издавање: 1924
Кратка библиографска белешка:
Зборникот е издаден по повод годишнината од Илинденското востание и содржи текстови, спомени и историски прилози посветени на востанието, неговите учесници и на македонското револуционерно движење.
Краток опис
Зборникот „Илинден 1903–1924“ е јубилејно издание посветено на Илинденското востание и на неговото место во македонското револуционерно движење. Објавен е во Софија во 1924 година од Македонското студентско друштво „Вардар“, со намера да се зачува споменот за востанието, неговите учесници и жртвите што ги дала револуционерната борба.
Во зборникот се собрани историски прилози, сеќавања, оценки и текстови за Илинден, за дејците на Организацијата и за настаните што му претходеле и следеле на востанието. Посебната вредност на изданието е во тоа што голем дел од прилозите се создадени релативно блиску до самите настани, во време кога сè уште биле живи многу непосредни учесници и современици.
Како јубилеен зборник, изданието не претставува само историски преглед, туку и сведоштво за начинот на кој Илинден бил запаметен и толкуван во македонските емигрантски и револуционерни средини две децении по востанието.
Содржина на зборникот
Зборникот „Илинден 1903–1924“ содржи повеќе видови прилози посветени на Илинденското востание и на македонското револуционерно движење:
- спомени и сведоштва на учесници и современици на востанието;
- историски прилози за подготовките, текот и последиците од Илинден;
- текстови за истакнати револуционери и војводи;
- осврти за дејноста на Организацијата пред и по 1903 година;
- јубилејни и меморијални текстови посветени на загинатите и на значењето на востанието;
- публицистички прилози во кои се оценува историското и политичкото наследство на Илинден.
Вредноста на зборникот е особено голема затоа што во него се среќаваат текстови создадени само две децении по востанието, кога спомените на учесниците и современиците сè уште биле свежи. Поради тоа, изданието претставува важен извор за проучување не само на самите настани од 1903 година, туку и на начинот на кој Илинден бил запаметен и толкуван во следните години.
Значење на изданието
Зборникот „Илинден 1903–1924“ има особена вредност како јубилејно и меморијално издание создадено во релативно кратка временска дистанца од Илинденското востание. Поради тоа, во него се зачувани ставови, оценки и сеќавања на генерацијата што непосредно го доживеала револуционерниот период од почетокот на XX век.
Неговото значење е двојно. Од една страна, зборникот претставува извор за проучување на самото востание, неговите учесници и револуционерната средина. Од друга страна, тој покажува како Илинден бил запаметен и претставуван две децении подоцна – како историски настан, политички симбол и дел од колективната меморија.
Особено корисни се прилозите што содржат лични сеќавања и податоци за поединечни дејци, бидејќи тие можат да послужат како дополнителен извор при составување биографии и при споредување со други мемоарски и документарни материјали.
Поради својата содржина и времето во кое е објавен, зборникот претставува вреден извор за проучување на Илинденското востание и на поширокото македонско револуционерно движење.
Дигитална достапност и извор
Дигитализиран примерок од зборникот „Илинден 1903–1924“ е достапен преку Библиотека „Струмски“, каде што изданието е заведено како:
„Сборник Илинден 1903–1924. Сборник в памет на големото македонско възстание“, Софија, 1924 година, издание на Македонското студентско друштво „Вардар“.
Историско значење на меморијата
Изданието претставува важен споменик на македонската емигрантска мисла од тој период. Преку неговото објавување, Македонското студентско друштво „Вардар“ од Софија успеало да ја одржи жива историската меморија за Илинден, правејќи го зборникот незаменлив извор за сите современи истражувачи на македонското ослободително движење.
Извор: Библиотека „Струмски“ – дигитален примерок на изданието.