Стојан Ангелов Донски

Стојан Ангелов – Донски е роден во 1869 година во селото Битуше (денес Парорио), Леринско. Во 1894 година, по убиството на еден Турчин, бил принуден да избега во планина, каде што станал ајдутин. Следната година им се приклучил на четите што ги формирал Трајко Китанчев, со што започнал неговиот револуционерен пат.

Во еден судир со османлискиот аскер бил заробен и осуден на 101 година затвор. Бил испратен на заточение во Дијарбекир, во Мала Азија. По прогласената амнестија се вратил во Македонија, се населил во Смилево и станал четник во четата на Никола Геројски, активно вклучувајќи се во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО).

Во 1901 година воспоставил врска со Живојин Рафајловиќ, офицер и еден од организаторите на српската вооружена пропаганда во Македонија, при што извесно време бил војвода на чета формирана во Белград. По враќањето во Македонија ја напуштил таа ориентација, положил заклетва пред Георги Поп Христов и повторно се приклучил на ВМОРО, по што бил назначен за битолски околиски војвода.

За време на Илинденското востание во 1903 година, со својата чета активно учествувал во одбраната на Смилево, еден од најзначајните центри на востанието во Битолскиот револуционерен округ.

По задушувањето на Востанието се повлекол во Бугарија, но веќе во 1904 година повторно навлегол во Македонија со својата чета. На пат кон Ресенско, на 11 јули 1904 година, четите на војводите Стојан Донски и Славејко Арсов биле предадени на османлиските власти. Кај селото Ѓуѓанци, Светиниколско, биле опколени од бројна османлиска војска. По шестчасовна жестока и нерамноправна борба, Стојан Донски херојски загинал заедно со дваесет свои четници, додека тешко ранетиот Славејко Арсов, за да не падне жив во рацете на непријателот, извршил самоубиство.

Предавството не останало неказнето. Набргу потоа, кратовската чета на Атанас Бабата ги пронашла и ги казнила со смрт предавниците од селото Кокошино, кои ја откриле положбата на револуционерните чети.

Хронологија

1869 – Роден во с. Битуше (денес Парорио), Леринско.

1894 – По убиството на еден Турчин станува ајдутин.

1895 – Се приклучува на четите на Трајко Китанчев; заробен е и осуден на 101 година затвор; испратен во Дијарбекир.

По амнестијата – Се враќа во Македонија и станува четник кај Никола Геројски.

1901 – Извесно време е војвода на чета организирана од српската пропаганда; потоа положува заклетва пред Георги Поп Христов и станува битолски околиски војвода на ВМОРО.

1903 – Учествува во одбраната на Смилево за време на Илинденското востание.

11 јули 1904 – Загинува во битката кај с. Ѓуѓанци, Светиниколско.

Историско значење

Стојан Ангелов – Донски е еден од истакнатите војводи на Битолскиот револуционерен округ. Неговиот живот е обележан со долгогодишна вооружена борба, заточеништво во Дијарбекир, активно учество во Илинденското востание и херојска погибија во битката кај Ѓуѓанци. Особено значајно е што, по краткотрајното поврзување со српската вооружена пропаганда, се вратил во редовите на ВМОРО и останал верен на нејзините идеали до својата смрт. Неговата погибија и казнувањето на предавниците од страна на четата на Атанас Бабата остануваат едно од најпознатите сведоштва за дисциплината и решителноста на Организацијата во борбата против предавството.