Детство, образование и вклучување во ВМОРО
Петар Чаулев е роден на 18 декември 1880 година во Охрид. Основното образование го завршил во родниот град, а потоа се школувал во Битолската егзархиска гимназија. По завршувањето на образованието работел како учител во Охридско, каде што уште како млад се вклучил во револуционерното движење. (Македонска Енциклопедија)
Во 1899 година станал еден од главните организатори на револуционерните комитети во Охридско, Преспанско и Леринско. Со својата енергија и организаторски способности брзо стекнал голем авторитет меѓу населението и раководството на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО). (Македонска Енциклопедија)
Во пресрет на Илинденското востание бил назначен за војвода и за раководител на Охридскиот револуционерен комитет. Под негово водство биле организирани четите, собирано оружје и подготвувано населението за востанието. За време на Востанието ги раководел борбите во Охридскиот револуционерен реон и бил еден од најистакнатите воени и политички водачи во југозападна Македонија. (Македонска Енциклопедија)
По задушувањето на Востанието продолжил со револуционерната дејност. Работел на обновување на Организацијата, повторно ги организирал комитетите и останал еден од највлијателните раководители во Охридскиот револуционерен округ. Во 1911 година бил избран за член на Централниот комитет на ВМОРО, што претставувало признание за неговата долгогодишна и успешна револуционерна работа. (Македонска Енциклопедија)
Балканските војни, Охридско-дебарското востание и обновувањето на ВМРО
По успешното обновување на Организацијата по Илинденското востание, Петар Чаулев останал еден од највлијателните раководители на ВМОРО. Во 1911 година бил избран за член на Централниот комитет, заедно со Тодор Александров и Христо Матов, со што влегол во највисокото раководство на Организацијата. Неговата задача била да ја координира револуционерната работа во западниот дел на Македонија и да ја зацврсти организациската мрежа.
За време на Балканските војни (1912–1913), како и многу други војводи на ВМОРО, активно учествувал во борбите против османлиската власт. По поделбата на Македонија со Букурешкиот договор во 1913 година, не се помирил со новата состојба и продолжил да работи за ослободување и обединување на Македонија.
Во септември 1913 година бил еден од главните организатори и водачи на Охридско-дебарското востание, кое избувнало против српската окупациска власт во западна Македонија. Востаниците за кратко време ослободиле голем број населени места, меѓу кои Охрид, Струга и Дебар, но поради интервенцијата на бројната српска војска востанието било задушено. И покрај неговиот неуспех, тоа останува едно од најзначајните востанија по Илинден.
Во текот на Првата светска војна Петар Чаулев продолжил да работи за македонската кауза. По завршувањето на војната бил меѓу најактивните дејци во обновувањето на ВМРО, заедно со Тодор Александров и Александар Протогеров. Работел на повторното организирање на комитетите, создавање нови чети и воспоставување врски со македонската емиграција.
Во 1924 година бил еден од потписниците на Мајскиот манифест, документ со кој се настојувало да се обединат различните македонски револуционерни сили околу идејата за независна и обединета Македонија. Иако Манифестот не бил реализиран, тој претставува еден од најзначајните политички документи во историјата на македонското револуционерно движење.
Поради своите политички ставови и несогласувања со дел од раководството на Организацијата, Петар Чаулев бил принуден да ја напушти Бугарија и извесно време престојувал во Италија, каде што продолжил да работи за македонската кауза преку политички и дипломатски активности.
Со својата работа како војвода, член на Централниот комитет, организатор на Охридско-дебарското востание и политички деец, Петар Чаулев станал една од најзначајните личности на ВМОРО во првата четвртина на XX век.
Последните години, трагичната смрт и историското наследство
По потпишувањето на Мајскиот манифест во 1924 година, Петар Чаулев се нашол во средиштето на жестоките внатрешни судири во ВМРО. Иако верувал дека македонското револуционерно движење треба да биде обединето околу идејата за слободна и независна Македонија, неговите политички ставови предизвикале остри несогласувања во Организацијата.
Во текот на 1924 година престојувал во Италија, каде што се обидувал да обезбеди меѓународна поддршка за македонското прашање. Истовремено одржувал врски со македонската политичка емиграција и продолжил да работи за афирмирање на идејата за обединета Македонија.
На 23 декември 1924 година, во Милано, Петар Чаулев бил убиен од атентатор. Неговата смрт претставувала тежок удар за македонското револуционерно движење, кое останало без еден од своите најискусни воени и политички водачи.
Освен како револуционер, Чаулев оставил трага и како публицист и мемоарист. Во своите статии и спомени ги обработувал прашањата поврзани со македонската ослободителна борба, организацијата на ВМОРО и настаните од Илинденскиот период. Неговите записи и денес претставуваат вреден историски извор.
Книги и литература
- „Спомени“ – мемоарски записи за револуционерната борба во Охридско и за дејноста на ВМОРО.
- Публицистички статии посветени на македонското национално прашање.
- Политички текстови поврзани со Охридско-дебарското востание и со обновувањето на ВМРО по Првата светска војна.
Хронологија
18 декември 1880 – Роден во Охрид.
1899 – Се приклучува на ВМОРО.
1903 – Војвода и раководител во Охридскиот револуционерен реон за време на Илинденското востание.
1911 – Избран за член на Централниот комитет на ВМОРО.
1912–1913 – Учесник во Балканските војни.
Септември 1913 – Еден од главните организатори на Охридско-дебарското востание.
По 1918 – Учествува во обновувањето на ВМРО.
1924 – Потписник на Мајскиот манифест.
23 декември 1924 – Убиен во Милано.
Историско значење
Петар Чаулев се вбројува меѓу најзначајните водачи на македонското револуционерно движење. Како војвода, член на Централниот комитет на ВМОРО, еден од организаторите на Охридско-дебарското востание и политички деец по Првата светска војна, тој одиграл клучна улога во борбата за слободна и обединета Македонија.
Особено место во неговото дело има Охридско-дебарското востание, кое претставува најголемиот вооружен отпор во Вардарска Македонија по Илинденското востание. Со својата организациска способност, политичка зрелост и лична пожртвуваност, Петар Чаулев останува една од најистакнатите личности во историјата на ВМОРО и на македонското националноослободително движење.
↑