Детство, образование и првите револуционерни чекори
Петар Наумов – Пере Тошев е роден во 1865 година во Прилеп, во семејство познато по својата чесност и патриотски дух. Основното образование го завршил во родниот град, а потоа се школувал во Солунската егзархиска машка гимназија. Образованието го продолжил во Пловдивската гимназија, каде што во 1885 година матурирал. Уште како ученик се истакнувал со сериозност, дисциплина и силно чувство за правда. (Macedonian Encyclopedia –)
Во 1885 година, како млад доброволец, учествувал во Српско-бугарската војна, стекнувајќи прво воено искуство. По завршувањето на војната се вратил во Македонија и се посветил на учителската работа, убеден дека просветата е најсилното средство за будење на националната свест. Работел како учител во Прилеп, Битола, Скопје и Солун, каде што стекнал голем углед меѓу населението. (promacedonia.org)
Во почетокот на деведесеттите години, заедно со Даме Груев, активно работел на создавањето и ширењето на револуционерната организација во Битолскиот револуционерен округ. По формирањето на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) станал еден од нејзините најистакнати организатори и раководители. Благодарение на својата смиреност, чесност и голем авторитет, брзо ја стекнал довербата на раководството и на членството. (en.wikipedia.org)
Во 1898 година бил избран за член на Централниот комитет на ВМОРО, со што станал еден од луѓето што ја воделе Организацијата во најтешките години од нејзиниот развој. Особено се истакнувал по својата принципиелност и непоколебливост во почитувањето на организациските правила. Современиците го опишувале како човек кој секогаш го ставал интересот на Организацијата пред личните амбиции. (Macedonian Encyclopedia –)
Во 1901 година, по познатата Солунска афера, бил уапсен од османлиските власти и осуден на 101 година затвор, по што бил прогонет во Мала Азија. По амнестијата во 1902 година се вратил во Македонија и веднаш повторно се вклучил во работата на Организацијата, без двоумење продолжувајќи ја борбата за ослободување на Македонија. (Macedonian Encyclopedia –)
Во раководството на ВМОРО и Илинденското востание
По враќањето од заточеништво во 1902 година, Пере Тошев веднаш се вклучил во обновувањето на организациската работа. Иако бил исцрпен од долгото затвореништво и прогонството, не прифатил да се повлече од револуционерната дејност. Напротив, станал еден од најактивните организатори во Битолскиот револуционерен округ, работејќи на подготовките за претстојното востание.
Како член на Централниот комитет на ВМОРО, Пере Тошев имал значајна улога во донесувањето на најважните одлуки на Организацијата. Иако бил убеден дека вооруженото востание е неизбежно, сметал дека неговото кревање треба внимателно да се подготви за да не се изложи населението на непотребни страдања. Неговите ставови секогаш биле плод на трезвена проценка, а не на моментален занес.
Во пресрет на Илинденското востание, активно учествувал во советувањата и во организирањето на револуционерната мрежа во Прилепско и Битолско. Работел на обезбедување оружје, создавање нови комитети и координација меѓу реонските раководства, настојувајќи Организацијата да биде подготвена за претстојните настани.
За време на Илинденското востание во 1903 година, Пере Тошев раководел со револуционерната дејност во својот реон и бил еден од главните организатори на востаничките сили. Иако востанието било задушено со голема суровост, тој успеал да ја зачува организациската структура и веднаш по неговото завршување започнал да работи на нејзино обновување.
Во периодот по Востанието бил еден од најзаслужните за повторното зацврстување на ВМОРО. Учествувал на Прилепскиот конгрес и на Рилскиот конгрес, каде што се залагал за враќање на строгата организациска дисциплина и за зачувување на единството на Организацијата.
По смртта на Гоце Делчев, во услови на сè поголеми внатрешни поделби, Пере Тошев настојувал да ги помири спротивставените струи во ВМОРО. Не припаѓал на луѓето што барале лична власт или влијание, туку сметал дека најважно е Организацијата да остане единствена и верна на својата првобитна цел – ослободување на Македонија.
Современиците често истакнувале дека Пере Тошев бил човек со исклучителен морален авторитет. Неговото мислење се почитувало дури и тогаш кога не се прифаќало. Поради неговата чесност, принципиелност и бескомпромисна посветеност на Организацијата, многумина го нарекувале „совеста на ВМОРО“.
Неговото влијание не произлегувало од воена сила или политичка амбиција, туку од личниот пример. Живеел скромно, не барал привилегии и останал доследен на револуционерната заклетва до крајот на својот живот. Токму затоа Пере Тошев уживал огромен углед меѓу војводите, учителите и обичните членови на Организацијата.
Последните години, трагичната смрт и историското наследство
По Рилскиот конгрес, Пере Тошев продолжил активно да работи на обновувањето и зацврстувањето на ВМОРО. Во време кога во Организацијата сè повеќе се чувствувале политички и идеолошки разлики, тој останал доследен на основните принципи поставени од Гоце Делчев и Даме Груев – единство, дисциплина и самостојност на Организацијата.
Во својата работа постојано настојувал да ги надмине поделбите меѓу различните струи во ВМОРО. Верувал дека внатрешните судири можат да ѝ нанесат поголема штета на македонската ослободителна борба отколку надворешните непријатели. Поради тоа честопати посредувал во решавањето на несогласувањата меѓу војводите и раководителите.
Во текот на 1911 година, повторно тргнал на пат низ Македонија за да ја зајакне организациската работа во Прилепско и околните реони. На 4 мај 1912 година, додека патувал кон Прилеп, во близина на селото Фариш, на патот меѓу Кавадарци и Прилеп, бил предаден и паднал во заседа организирана од османлиските власти. Во нерамноправната борба бил убиен заедно со своите соборци.
Неговата смрт била доживеана како голема загуба за ВМОРО. Со неговото заминување Организацијата останала без еден од своите најискусни, најчесни и најпочитувани раководители. Голем број современици истакнувале дека Пере Тошев бил човек кој никогаш не ја злоупотребил својата положба и кој секогаш го ставал интересот на Македонија пред сопствените интереси.
⸻
Личност и карактер
Пере Тошев бил познат по својата скромност, чесност и исклучителна морална цврстина. Не тежнеел кон лична слава, ниту кон високи функции, иако со својот авторитет можел да биде еден од највлијателните луѓе во Организацијата.
Бил човек на тивка, но цврста природа. Одлуките ги носел внимателно, без избрзаност, а неговите ставови речиси секогаш биле прифатени со почит, дури и кога постоеле различни мислења. Современиците сведочат дека никогаш не дозволувал личните односи да бидат поважни од интересите на Организацијата.
Токму поради овие особини, Пере Тошев останал запаметен како „совеста на ВМОРО“ – човек кој ја претставувал моралната сила на Организацијата и еден од најдоследните следбеници на идеалите на Гоце Делчев.
⸻
Хронологија
1865 – Роден во Прилеп.
1885 – Учествува како доброволец во Српско-бугарската војна.
1893 – Се вклучува во создавањето и ширењето на ВМОРО.
1898 – Избран за член на Централниот комитет на ВМОРО.
1901 – Уапсен по Солунската афера и осуден на заточение.
1902 – Се враќа од Мала Азија и повторно се вклучува во Организацијата.
1903 – Учествува во подготовките и раководењето на Илинденското востание.
1904 – Учествува на Прилепскиот конгрес.
1905 – Делегат на Рилскиот конгрес.
4 мај 1912 – Загинува кај селото Фариш.
⸻
Историско значење
Пере Тошев е една од најзначајните личности во историјата на ВМОРО. Како член на Централниот комитет, организатор на револуционерната мрежа, учесник во подготовките за Илинденското востание и еден од најпочитуваните раководители на Организацијата, тој дал огромен придонес во македонската националноослободителна борба.
Неговата сила не лежела само во организациските способности, туку и во неговиот висок морален авторитет. Поради својата чесност, принципиелност и непоколеблива верност кон идеалите на ВМОРО, Пере Тошев останува запаметен како „совеста на Организацијата“, човек што со својот пример покажал дека вистинскиот водач се препознава по делата, а не по зборовите.
↑