Пејо Јаворов (Пејо Тотев Крачолов) е роден на 13 јануари 1878 година во Чирпан. Основното образование го завршил во родниот град, а потоа учел во Пловдив. Од 1893 до 1901 година работел како телеграфист во повеќе градови, а во исто време започнал да се занимава со литература и публицистика. (bgmodernism.com)
Во 1897 година стапил во контакт со Внатрешната македонско -одринска револуционерна организација (ВМОРО). Наскоро станал еден од најблиските соработници на Гоце Делчев, со кого повеќепати ја минувал границата и учествувал во револуционерната дејност во Македонија. Неговата работа не се ограничувала само на публицистиката – како четник и војвода непосредно учествувал во организацијата и подготовките на револуционерната борба. (Българска история)
Во текот на 1902 и 1903 година престојувал во Македонија како војвода на ВМОРО. Заедно со Гоце Делчев ги обиколувал Серско, Мелничко, Неврокопско и другите револуционерни реони, организирајќи комитети, пренесувајќи оружје и подготвувајќи го населението за претстојното Илинденско востание. По загинувањето на Гоце Делчев во мај 1903 година, Јаворов доживеал тежок личен удар, а споменот за својот соборец подоцна го овековечил во книгата „Гоце Делчев“, која претставува едно од најзначајните сведоштва за животот и делото на големиот револуционер. (Българска история)
По Илинденското востание постепено се посветил на книжевната работа, но никогаш не ја прекинал врската со македонското ослободително движење. Бил член на Задграничното претставништво на ВМОРО, уредувал весници и списанија поврзани со Организацијата и активно ја поддржувал македонската кауза во јавноста. (bgmodernism.com)
За време на Првата балканска војна повторно зел оружје и како војвода учествувал во ослободувањето на делови од Македонија. Подоцна, по трагичната смрт на сопругата Лора Каравелова, западнал во длабока душевна криза. На 29 октомври 1914 година, во Софија, извршил самоубиство. (peoples.ru)
⸻
Книги и литература
- „Гоце Делчев“ (1904) – прва и најпозната биографија на Гоце Делчев, напишана од негов непосреден соборец.
- „Хајдушки песни“ – поетски циклус инспириран од македонската револуционерна борба.
- „Подир сенките на облаците“.
- „Безсоници“.
- Голем број песни, публицистички текстови и статии посветени на Македонија и македонското револуционерно движење. (Българска история)
⸻
Хронологија
13 јануари 1878 – Роден во Чирпан.
1897 – Стапува во контакт со ВМОРО.
1902–1903 – Војвода и активен учесник во револуционерната дејност во Македонија.
1903 – По загинувањето на Гоце Делчев продолжува да ја поддржува Организацијата.
1904 – Ја објавува книгата „Гоце Делчев“.
1905–1908 – Член на Задграничното претставништво на ВМОРО.
1912 – Учествува во Балканската војна.
29 октомври 1914 – Починува во Софија.
⸻
Историско значење
Пејо Јаворов останува запаметен како еден од најголемите поети на своето време, но и како револуционер, војвода и близок соборец на Гоце Делчев. Неговото учество во ВМОРО, непосредната револуционерна дејност и книгата „Гоце Делчев“ му обезбедуваат значајно место во историјата на македонското револуционерно движење. Како непосреден сведок на настаните, Јаворов оставил драгоцено литературно и мемоарско наследство, кое и денес претставува важен извор за проучување на историјата на ВМОРО. (nvobelx.com)