Детство, образование и вклучување во ВМОРО
Никола Петков Пушкаров е роден на 14 декември 1874 година во Пирдоп. Основното образование го завршил во родниот град, а гимназиското во Софија. По кратко време како учител, се запишал на Природно-математичкиот факултет на Софискиот универзитет, каде што студирал природни науки. (en.wikipedia.org)
Во 1901 година бил назначен за учител во Педагошкото училиште во Скопје. Токму во Скопје стапил во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО), каде што за кратко време станал еден од најактивните организатори во Скопскиот револуционерен округ. Благодарение на својата образованост, организациски способности и авторитет, бил избран за претседател на Скопскиот окружен револуционерен комитет. (Македонска Енциклопедија)
По доверба на Гоце Делчев, Пушкаров работел на зајакнување на организацијата во Скопско, Кумановско и околните краишта. Во тоа време револуционерната мрежа во Скопскиот округ сè уште не била доволно развиена, а Организацијата се соочувала со недостиг од оружје, силен притисок од османлиските власти и засилена пропаганда на соседните држави. И покрај тие тешкотии, Пушкаров успеал да формира нови комитети, да воспостави сигурна курирска служба и да го зацврсти влијанието на ВМОРО во реонот. (en.wikipedia.org)
Покрај организациската работа, бил и уредник на нелегалниот организациски весник „Слобода или смрт“, преку кој се ширеле идеите на Организацијата и се одржувала врската со месните комитети. Оваа дејност била исклучително опасна, бидејќи откривањето на весникот можело да доведе до апсења и распад на целата организациска мрежа. (en.wikipedia.org)
Во пресрет на Илинденското востание, Пушкаров бил меѓу најактивните организатори во Скопскиот револуционерен округ. Под негова команда се наоѓала чета од околу дваесетина искусни револуционери, која располагала со значително количество експлозив и бомби, наменети за диверзии врз железничките линии, мостовите и комуникациите на османлиската војска. Неговата задача била да ја наруши комуникацијата меѓу Скопје и Велес и да го отежне движењето на турските воени сили кон востаничките подрачја. (en.wikipedia.org)
Илинденското востание и понатамошната револуционерна дејност
Во текот на 1903 година, Никола Пушкаров ја засилил организациската работа во Скопскиот револуционерен округ. Заедно со своите соработници ги обиколувал селата, формирал нови комитети, организирал воена обука и обезбедувал оружје и експлозив за претстојните акции.
За разлика од Битолскиот револуционерен округ, каде што било донесено решение за општо востание, во Скопскиот округ Организацијата добила задача да изведува диверзантски акции и да ја попречува мобилизацијата и движењето на османлиската војска. Пушкаров бил еден од главните организатори на овие активности.
Во деновите на Илинденското востание, неговата чета извела повеќе диверзии врз железничките линии и телекомуникациските врски во околината на Скопје. Целта била да се прекинат врските меѓу османлиските гарнизони и да се забави испраќањето на воени засилувања кон востаничките подрачја во Битолскиот револуционерен округ.
Покрај диверзантските акции, Пушкаров продолжил да ја координира работата на месните комитети и да одржува врска со раководството на Организацијата. Иако во Скопскиот округ не дошло до масовно востание како во Битолско, неговата дејност имала значајна улога во општата стратегија на ВМОРО.
По задушувањето на Илинденското востание бил принуден да ја напушти Македонија и да замине во Бугарија. Таму останал активен во македонското ослободително движење, учествувајќи во работата на македонските организации и продолжувајќи да ја поддржува борбата за автономна Македонија.
Истовремено се посветил на својата научна професија и станал еден од основоположниците на современата геологија и почвознание во Бугарија. Иако постигнал голем научен углед, никогаш не ги заборавил годините поминати во ВМОРО и останал тесно поврзан со своите поранешни соборци.
Во текот на целиот живот често истакнувал дека учеството во македонското револуционерно движење претставува една од најзначајните должности што ги извршувал. Неговите спомени и јавни настапи сведочат за силната приврзаност кон идеалите на Организацијата и кон делото на Гоце Делчев.
Како револуционер, Никола Пушкаров се издвојувал по својата образованост, организациски способности и дисциплина. Современиците го опишуваат како човек што знаел да ги обедини интелектуалната работа и практичната револуционерна дејност, што било реткост меѓу тогашните дејци на ВМОРО.
Последните години, научната дејност и историското значење
По револуционерните настани од 1903 година, Никола Пушкаров трајно се населил во Бугарија, каде што се посветил на научната работа. Како геолог, почвознаец и универзитетски професор оставил значајни научни трудови и се вбројува меѓу основоположниците на современото почвознание во Бугарија. И покрај научната кариера, никогаш не ги прекинал врските со македонското ослободително движење и останал доследен на идеалите на ВМОРО.
Во текот на следните децении продолжил да ја следи судбината на Македонија и активно учествувал во работата на македонските културни и научни друштва. Со своите јавни настапи и публикации настојувал да го одржи жив споменот за револуционерната борба и за делото на своите соборци.
Како научник стекнал меѓународен углед, но никогаш не дозволил неговата научна работа да ја засени револуционерната дејност од младоста. Во своите сеќавања често истакнувал дека годините поминати во редовите на ВМОРО биле меѓу најзначајните во неговиот живот.
Никола Пушкаров починал на 10 мај 1943 година во Софија.
Книги и литература
Покрај бројните научни трудови од областа на геологијата и почвознанието, Никола Пушкаров оставил и мемоарски записи и статии поврзани со македонското револуционерно движење, кои претставуваат значаен прилог за проучувањето на историјата на ВМОРО и на Скопскиот револуционерен округ.
Хронологија
14 декември 1874 – Роден во Пирдоп.
1901 – Доаѓа како учител во Скопје и се вклучува во ВМОРО.
1902 – Избран за претседател на Скопскиот окружен револуционерен комитет.
1903 – Организира диверзантски акции во Скопскиот револуционерен округ за време на Илинденското востание.
По 1903 – Се населува во Бугарија и се посветува на научната работа.
10 мај 1943 – Починува во Софија.
Историско значење
Никола Пушкаров останува запаметен како истакнат деец на ВМОРО, организатор на револуционерната мрежа во Скопскиот револуционерен округ, учесник во подготовките и активностите поврзани со Илинденското востание и еден од најобразованите интелектуалци во редовите на Организацијата.
Иако подоцна стекнал голем углед како научник, неговото место во историјата на македонското револуционерно движење се темели на неговата организациска работа, неговата соработка со Гоце Делчев и неговиот придонес во јакнењето на ВМОРО во Скопскиот револуционерен округ. Со својот живот покажал дека науката, просветата и борбата за национална слобода можат да се надополнуваат и да служат на ист идеал.