Лазар Поп Трајков

Лазар Поп Трајков е роден на 10 април 1876 година во селото Д’мбени (денес Дендрохори, Грција), Костурско. Основното образование го стекнал во родниот крај, а школувањето го продолжил во Солунската егзархиска машка гимназија, која ја завршил во 1898 година.

Уште како ученик, во 1895 година, бил привлечен во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) од Даме Груев. По завршувањето на гимназијата кратко време работел како учител во Костурско, каде развил силна револуционерна и организациска дејност.

По убиството на двајца Турци во близина на селото Загоричани, во есента 1899 година бил уапсен од османлиските власти и осуден на две години затвор, кои ги одлежал во Корча.

По ослободувањето повторно се вклучил во револуционерната дејност. Учествувал на Смилевскиот конгрес во 1903 година, каде бил избран за заменик-член на Главниот востанички штаб.

На 31 мај 1903 година учествувал во славната борба кај месностите „Локвата“ и „Вињари“, заедно со четите на Димитар Андонов, Васил Чакаларов, Пандо Кљашев и Митре Влаот. Оваа борба останала запаметена како еден од најзначајните судири во Костурскиот крај непосредно пред Илинденското востание.

За време на Илинденското востание дејствувал како војвода на голема казнена чета во Костурско, Прилепско и Мариово. Заедно со Лазар Киселинчев, Иван Попов и Михаил Ризов заминал во селото Руља, каде се помириле со војводата Коте Христов. Тој дал ветување за верност и учество во Востанието, по што биле осветени шест востанички знамиња.

Во септември 1903 година, во големата борба кај селото Чаништа, во која востаниците извојувале значајна победа над турскиот аскер, Лазар Поп Трајков бил тешко ранет. Бил засолнет на лекување, но на 11 или 12 октомври 1903 година бил подмолно убиен од Коте од Руља, кој во тоа време дејствувал како платеник на грчката пропаганда.

По убиството, главата на Лазар Поп Трајков била отсечена и три дена изложена пред вратата на османлискиот управен конак во Костур, со цел да се заплаши населението. За извршеното убиство, Коте од Руља бил награден од костурскиот владика Германос Каравангелис со 50 турски лири.

Покрај револуционерната дејност, Лазар Поп Трајков бил познат и како поет. Автор е на поемата „Локвата и Вињари“, посветена на славната борба во која и самиот учествувал.

Хронологија

10 април 1876 – Роден во с. Д’мбени, Костурско.

1895 – Даме Груев го вклучува во ВМОРО.

1898 – Ја завршува Солунската егзархиска машка гимназија.

1898–1899 – Учител и револуционерен организатор во Костурско.

1899–1901 – Затворен во Корча.

1903 – Делегат на Смилевскиот конгрес и заменик-член на Главниот востанички штаб.

31 мај 1903 – Учествува во борбата кај „Локвата“ и „Вињари“.

1903 – Активно учествува во Илинденското востание.

Септември 1903 – Тешко ранет во борбата кај Чаништа.

11–12 октомври 1903 – Подмолно убиен од Коте од Руља.

Историско значење

Лазар Поп Трајков е еден од најзначајните војводи и организатори на ВМОРО во Костурско. Како делегат на Смилевскиот конгрес, заменик-член на Главниот востанички штаб и учесник во борбите кај „Локвата и Вињари“ и Чаништа, тој одиграл важна улога во подготовките и текот на Илинденското востание.

Неговата трагична смрт, предизвикана од предавство, останува една од најпотресните епизоди во историјата на македонското револуционерно движење. Со својата воена, организациска и книжевна дејност, Лазар Поп Трајков се вбројува меѓу најистакнатите дејци на Костурскиот револуционерен округ.