Конгресот на Петрова нива претставува еден од најзначајните собири во историјата на Одринскиот револуционерен округ и важен дел од подготовките за Илинденско-преображенското востание во 1903 година. Тој се одржал на 28 и 29 јуни 1903 година според стариот календар, односно на 11 и 12 јули според новиот календар, во месноста Петрова нива, во Странџа Планина, недалеку од селото Стоилово и градот Малко Трново. Во дел од изворите се наведува дека заседанијата и придружните активности траеле до 30 јуни, односно до 13 јули. (bg.wikipedia.org)
Конгресот бил свикан во време на голема револуционерна напнатост. По одлуката на Солунскиот конгрес од јануари 1903 година за кревање општо востание и по подготовките извршени во Битолскиот револуционерен округ, раководителите на Одринскиот округ требало да го определат својот став и да решат дали населението во Одринско ќе се приклучи кон претстојната борба. Состојбата во округот била сложена. Организациската мрежа била развиена во повеќе краишта, особено во Странџа, но вооружувањето било недоволно, а одделните реони не биле подеднакво подготвени за продолжено востание.
Местото Петрова нива било избрано поради својата скриена и тешко пристапна положба. Опкружена со густите шуми на Странџа, месноста овозможувала собирот да се одржи подалеку од погледот на османлиските власти. На конгресот присуствувале повеќе од 300 луѓе – делегати, војводи, четници, организациски дејци и претставници на месните комитети. Од нив, околу 47 имале право на официјално учество во заседанијата и во донесувањето на одлуките. Биле претставени Малотрновскиот, Лозенградскиот, Бунархисарскиот, Мустафапашанскиот и други револуционерни реони од Одринскиот округ. (Wikipedia)
Со конгресот претседавал Васил Пасков, а меѓу најистакнатите учесници биле Михаил Герџиков, Лазар Маџаров, Стамат Икономов, Христо Силјанов, Георги Кондолов и други познати раководители и војводи на Организацијата. Тие имале непосредно искуство од револуционерната работа, организирањето на населението, пренесувањето оружје и борбите со османлиските сили.
Главното прашање пред делегатите било дали Одринскиот револуционерен округ располага со доволно сили и средства за да се вклучи во востанието. Расправата била сериозна и долга. Дел од присутните предупредувале дека недостигот од оружје и муниција, слабата подготвеност на некои реони и близината на силни османлиски гарнизони може да доведат до тешки последици за населението. Други сметале дека Одринско не смее да остане настрана од борбата што се подготвувала во Македонија и дека заедничкото дејствување ќе го покаже единството на револуционерното движење.
Михаил Герџиков, кој бил еден од главните организатори во Одринскиот округ, отворено укажувал на слабостите во подготовките. Сепак, преовладало мислењето дека округот треба да се приклучи кон востанието. Одлуката била донесена не само како израз на солидарност со востаниците во Македонија, туку и како обид да се прошири вооруженото движење на поголема територија, да се врзат османлиските воени сили во Одринско и да се спречи нивното префрлање кон Битолскиот револуционерен округ.
Конгресот донел решение востанието во Одринско да има масовен карактер во оние реони каде што постоеле услови за тоа, додека во послабо подготвените области требало да се преземаат четнички, диверзантски и саботажни дејства. Предвидено било да се напаѓаат османлиските воени и полициски пунктови, да се прекинуваат телефонските и телеграфските врски, да се оштетуваат патиштата и мостовите и да се оневозможува движењето на османлиската војска.
На Петрова нива бил разгледан и усвоен општиот план за востаничките дејства. Посебно внимание било посветено на заштитата на цивилното население, обезбедувањето храна и засолништа, воспоставувањето врски меѓу четите и определувањето на реоните во кои ќе се водат главните борби. Одлуките не предвидувале создавање големи и неподвижни востанички единици, туку дејствување на помали и подвижни чети, приспособени на планинските и шумските предели на Странџа.
За раководење со подготовките и востаничките дејства било избрано Главно боево тело во состав: Михаил Герџиков, Лазар Маџаров и Стамат Икономов. Тројцата добиле задача да го изработат конечниот воен план, да ги усогласат активностите на одделните реони и да го определат почетокот на востанието. Михаил Герџиков имал водечка улога во целокупното раководење, Лазар Маџаров бил еден од највлијателните организатори и војводи во Лозенградско, додека капетанот Стамат Икономов го ставил своето воено знаење во служба на востаничката подготовка. (strandja.org)
Конгресот ја поделил територијата на борбени подрачја и ги определил нивните раководители. За Малотрновскиот реон, каде што организацијата била најсилна, важна улога добил Георги Кондолов. Во другите реони биле назначени искусни војводи и организатори кои требало да ги подготват четите, да го вооружат населението и да обезбедат истовремено започнување на дејствата.
По завршувањето на конгресот започнале забрзани подготовки. Биле собирани оружје, муниција, храна и санитетски материјали, а населението било известувано за претстојните настани. Раководителите настојувале да ја зачуваат тајноста и да спречат предвремено откривање на планот. Во меѓувреме, на 2 август 1903 година, односно на Илинден, започнало востанието во Битолскиот револуционерен округ.
Востанието во Одринскиот револуционерен округ започнало во ноќта меѓу 5 и 6 август 1903 година според стариот календар, односно на празникот Преображение. Поради тоа, востаничките дејства во Одринско останале познати како Преображенско востание, а заедно со борбите во Македонија го сочинуваат Илинденско-преображенското востание.
Во првите денови востаниците постигнале значителни успеси. Биле нападнати повеќе османлиски станици и гарнизони, биле прекинати комуникациските врски и бил ослободен голем дел од Странџанскиот крај. Востаничките чети воспоставиле контрола над повеќе села и создале слободна територија, која во историографијата е позната како Странџанска република или Странџанска комуна. Во ослободените места биле организирани снабдувањето, заштитата на населението и управувањето со селата.
Сепак, востаниците не располагале со доволно оружје и муниција за подолготрајно спротивставување на многубројната и подобро вооружена османлиска војска. По првичната збунетост, османлиските власти испратиле значителни воени сили во востанатите области. Следувале тешки борби, палење села, убиства и масовно бегство на населението. Голем број жители на Странџа и Одринско биле принудени да ги напуштат своите домови и да побараат засолниште преку границата.
Иако востанието било задушено, Конгресот на Петрова нива останал симбол на организираноста, единството и решителноста на револуционерното движење. На него биле донесени одлуки што овозможиле Одринскиот округ да се вклучи во заедничката борба и да отвори широк востанички фронт во Странџа и Источна Тракија. Со тоа била потврдена поврзаноста на револуционерните структури во Македонија и Одринско и нивната определба за заедничка борба против османлиската власт.
Историското значење на конгресот не се состои само во одлуката за кревање востание. Тој претставувал пример за обидите на револуционерната организација преку свои собири, избрани делегати и раководни тела да ги усогласи политичките и воените цели на различните реони. И покрај несогласувањата, недоволната подготвеност и свеста за можните жртви, делегатите презеле одговорност за една од најголемите востанички акции во Одринско.
Денес Петрова нива е историско и меморијално место посветено на учесниците во Преображенското востание. Во месноста се наоѓаат споменик, музејска поставка и храм, а секоја година се одржуваат чествувања во спомен на конгресот и загинатите востаници. Петрова нива останува траен симбол на борбата за слобода и едно од најзначајните места поврзани со Илинденско-преображенското востание од 1903 година. (kilometri.bg)
↑