Животниот пат и основањето на ТМОРО (1861–1893)
Иван Хаџи Николов е роден на 24 декември 1861 година во Кукуш. Основното образование го завршил во родниот град, а школувањето го продолжил во Пловдив и Свиштов. Подоцна дипломирал на Високата трговска академија во Линц, Австрија, стекнувајќи солидно образование што ќе му помогне во неговата просветна и општествена дејност.
По враќањето работел како учител во Костенец, Воден, Кукуш, Лерин и во Солунската егзархиска машка гимназија. Во 1893 година ја напуштил учителската служба и во Солун отворил книжарница, која за кратко време станала едно од собиралиштата на македонската револуционерна интелигенција.
Токму во просториите на неговата книжарница и во кругот на неговите најблиски соработници созреала идејата за создавање на тајна револуционерна организација.
На 23 октомври 1893 година, заедно со Христо Татарчев, Даме Груев, Петар Поп Арсов, Андон Димитров и Христо Батанџиев, Иван Хаџи Николов учествувал во основањето на Тајната македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО). Тој бил избран за член на првиот Централен комитет и активно учествувал во утврдувањето на основните принципи врз кои ќе се развива Организацијата.
Подоцна, во своите мемоари, Иван Хаџи Николов оставил драгоцени сведоштва за основачкиот состанок, за донесените одлуки и за идеите што ги обединиле шестмината основачи. Благодарение на неговите записи, денес се познати многу детали за раѓањето на ВМРО.
Централниот комитет, Солунската афера и заточението (1893–1903)
По основањето на Тајната македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО), Иван Хаџи Николов како член на првиот Централен комитет активно учествувал во ширењето на Организацијата и во воспоставувањето на нејзината мрежа низ Македонија.
Неговата книжарница во Солун станала едно од најважните собиралишта на револуционерните дејци. Во неа се одржувале средби, се разменувале идеи и се координирала работата на Организацијата. Благодарение на своето образование, авторитет и организациски способности, Иван Хаџи Николов бил меѓу најпочитуваните членови на раководството.
На 23 јануари 1901 година, по откривањето на Солунската афера, бил уапсен заедно со другите членови на Централниот комитет. Османлиските власти ги обвиниле за револуционерна дејност и, по истрагата, биле испратени на заточение во тврдината Подрум-Кале во Мала Азија.
Во заточеништво останал до август 1902 година, кога, по општата амнестија, бил ослободен и се вратил во Солун. Но, поради сè потешките услови за легална работа и засилениот прогон на револуционерите, во почетокот на 1903 година се преселил во Софија.
Во бугарската престолнина продолжил да се занимава со книжарство и издавачка дејност, останувајќи во врска со македонското револуционерно движење и неговите истакнати дејци.
Последните години и историското наследство
По преселбата во Софија во 1903 година, Иван Хаџи Николов целосно се посветил на книжарската и издавачката дејност. Иако повеќе не бил непосредно вклучен во секојдневното раководење на ВМРО, останал во постојан контакт со своите соборци и со голем интерес ги следел настаните поврзани со македонското револуционерно движење.
Во подоцнежните години ги напишал своите спомени, кои денес претставуваат еден од најзначајните историски извори за основањето на ТМОРО. Во нив подробно ги опишал подготовките за основачкиот состанок, учесниците, донесените одлуки и првите чекори на Организацијата. Благодарение на неговите сведоштва, историската наука располага со драгоцени податоци за создавањето на ВМРО.
Последните години од животот ги минал во Софија. Нарушеното здравје и тешката душевна состојба оставиле силни последици врз него. На 9 јули 1934 година, во Софија, извршил самоубиство.
Хронологија
24 декември 1861 – Роден во Кукуш.
По школувањето – Учител во Костенец, Воден, Кукуш, Лерин и Солун.
1893 – Отвора книжарница во Солун.
23 октомври 1893 – Еден од шестмината основачи на ТМОРО и член на првиот Централен комитет.
23 јануари 1901 – Уапсен по Солунската афера.
1901–1902 – Заточен во Подрум-Кале, Мала Азија.
Август 1902 – Ослободен со амнестија.
1903 – Се преселува во Софија и се занимава со книжарство и издаваштво.
9 јули 1934 – Починува во Софија.
Историско значење
Иван Хаџи Николов е еден од шестмината основачи на Тајната македонско-одринска револуционерна организација (ТМОРО) и член на првиот Централен комитет. Со својата книжарница во Солун создал место каде што се собирале идните основачи на Организацијата и каде што се оформиле идеите што довеле до нејзиното создавање.
Неговиот најголем придонес не е само учеството во основањето на ВМРО, туку и тоа што зад себе оставил мемоари, кои претставуваат еден од најважните и најверодостојни извори за настаните од 23 октомври 1893 година. Благодарение на неговите записи, денес можат со голема прецизност да се реконструираат околностите, одлуките и идеите што стоеле зад раѓањето на Организацијата.
Поради тоа, Иван Хаџи Николов со право се вбројува меѓу најзначајните личности во историјата на ВМРО и меѓу најважните сведоци за нејзините почетоци.