Илинден е највисоката точка во досегашната историја на македонското ослободително движење. Тој не е дело на случајност, ниту пак е резултат на моментна возбуда или туѓ поттик. Илинден е грандиозен плод на десетгодишна систематска, деноноќна и титанска работа на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМРО).
Кога се зборува за Илинден, не може да се исклучи ВМРО, исто како што кога се зборува за ВМРО, не може да се замисли без нејзиниот историски врв – Илинден. Организацијата го подготви народот, му вдахна вера, му даде оружје во рацете и го научи дека слободата не се подарува, туку се извојува со крв и сопствени жртви.
Моралната победа на востанието
Иако Илинденското востание во 1903 година беше крваво угушено и не ја донесе посакуваната слобода веднаш, тоа извојува една огромна морална и политичка победа која никој никогаш не може да ја избрише.
- Пред светот: Илинден јасно и недвосмислено го постави македонското прашање на меѓународната сцена. Тоа му докажа на светот дека во Македонија живее еден жилав, свесен и организиран народ кој е подготвен да изгори за својата слобода, отфрлајќи го ропството.
- Пред поробувачот: Востанието ја скрши илузијата на султанот и империјата дека со терор може да се згасне народната волја. Тоа покажа дека силата на духот е посилна од бајонетите.
- Внатре во народот: Илинден го роди новиот македонски човек. Тој ја зацементира верата во сопствените сили и создаде легендарни примери за саможртва кои станаа светилник за сите наредни генерации борци.
Континуитетот на борбата
ВМРО по Илинден не престана да постои. Напротив, таа ги извлече поуките, го реорганизираше своето дејствување и ја продолжи борбата под нови, уште потешки геополитички околности. И по поделбата на Македонија, заветот на Илинден остана ист: независна и обединета Македонија.
Илинден не е мртов споменик пред кој треба само да се поклонуваме еднаш во годината. Денешните обиди на разни непријатели да го „чествуваат“ Илинден само формално, додека во исто време го прекривуваат или изопачуваат неговиот вистински карактер и ги прогонуваат оние кои останале верни на идеалите на востаниците, е најголемото сквернавење на тоа свето дело.
Заветот на Илинден е аманет за континуирана борба. ВМРО е чуварот на тој завет. Сè додека постои македонскиот народ и неговата желба за правда и слобода, Илинденскиот дух ќе живее во редовите на Организацијата. Борбата продолжува до конечното остварување на идеалот – слободна и независна Македонија!
Извор:
Оваа статија е дел од книгата (публикацијата) „Илинден 1903 г.“ од Иван Михајлов, која е издадена во 1953 година во Индијанаполис, САД, од страна на Централниот комитет на Македонската патриотска организација (МПО).
Публикацијата е отпечатена наменски за време на одбележувањето на 50-годишниот јубилеј од Илинденското востание.