Првиот конгрес на Македонската револуционерна организација се одржал во Ресен на 15 август 1894 година според стариот календар, односно на 27 август според новиот календар. Во историската литература овој собир е познат и како Ресенско советување или Ресенска средба, бидејќи во тоа време Организацијата сè уште се наоѓала во почетната фаза од своето создавање и немала целосно изграден систем за одржување редовни конгреси.
Собирот се одржал за време на празникот Голема Богородица, кога во Ресен пристигнале голем број учители, свештеници и други истакнати лица од повеќе македонски градови. Повод за нивното присуство било осветувањето на новоизградената црква „Св. Кирил и Методиј“. Организаторите ја искористиле оваа можност за да ги соберат на едно место првите раководители и претставници на веќе создадените месни револуционерни комитети. (mk.wikipedia.org)
Историските околности
Ресенскиот конгрес бил одржан помалку од една година по основањето на Организацијата во Солун во 1893 година. На основачката средба учествувале Христо Татарчев, Дамјан Груев, Петар Поп Арсов, Иван Хаџи Николов, Андон Димитров и Христо Батанджиев.
Нивната цел била создавање тајна револуционерна организација што ќе дејствува внатре во Македонија, ќе го организира населението и постепено ќе го подготвува за борба против османлиската власт. Основачите сметале дека ослободувањето не треба да се очекува како подарок од надворешните сили, туку дека населението мора да изгради сопствено, внатрешно и самостојно движење.
Во првите месеци по основањето, Организацијата имала мал број членови и главно дејствувала во Солун. Меѓутоа, нејзините основачи започнале да воспоставуваат врски со доверливи луѓе во другите градови. Во текот на 1894 година биле создадени или обновени комитети во Ресен, Битола, Прилеп, Кавадарци, Штип и во други места.
Брзото ширење на организациската мрежа ја наметнало потребата од заедничко советување. Требало да се утврдат основните цели, начинот на работа, односите меѓу месните комитети и Централниот комитет во Солун, како и правилата според кои ќе се примаат нови членови.
Одржувањето на Конгресот
Заседанијата започнале во куќата на семејството Татарчеви во Ресен. Собирот бил одржан во најголема тајност, бидејќи османлиските власти строго ги следеле сите активности што можеле да бидат поврзани со создавање нелегални организации.
Според различните историски сведоштва, на советувањето присуствувале меѓу дванаесет и шеснаесет учесници. Најголемиот дел од нив биле учители, кои поради својата образованост и секојдневниот контакт со населението имале важна улога во ширењето на револуционерните идеи.
Со состанокот претседавал д-р Христо Татарчев, кој истовремено бил и прв претседател на Централниот комитет. Дамјан Груев ја извршувал должноста секретар и бил еден од главните организатори на револуционерната мрежа.
Меѓу позначајните учесници биле Христо Татарчев, Дамјан Груев, Пере Тошев, Анастас Лозанчев, Георги Пешков, Григор Попев, Александар Чакаров, Александар Панов, Тодор Станков, Атанас Мурџев, Трајче Дорев и Никола Наумов. Во изворите постојат одредени разлики околу целосниот список на присутните, што се должи на тајниот и недоволно формализиран карактер на средбата. (bg.wikipedia.org)
Целите на Организацијата
Едно од главните прашања на Ресенскиот конгрес било определувањето на целта и начинот на дејствување на Организацијата. Учесниците ја потврдиле определбата за создавање широко внатрешно револуционерно движење, кое ќе се потпира врз населението во Македонија.
Основна политичка цел била извојување автономија за Македонија во рамките на Османлиското Царство. Автономијата била прифатена како заедничка програма околу која можеле да се обединат различните слоеви на населението и како чекор кон политичко ослободување.
Конгресот ја потврдил потребата Организацијата да дејствува самостојно и да не биде ставена под контрола на владите на соседните држави. Нејзината сила требало да произлегува од внатрешното организирање, од доброволната поддршка на населението и од создавањето сопствени револуционерни структури.
Учесниците сметале дека не треба да се пристапува кон предвремено востание. Најнапред било потребно населението да се организира, да се развие неговата политичка свест, да се обезбеди оружје и да се создаде мрежа способна да дејствува во сите делови на Македонија.
Изградба на организациската мрежа
На Конгресот било решено да продолжи создавањето месни комитети во градовите и селата. Секој комитет требало да прима доверливи членови, да собира парични средства, да ја шири револуционерната идеја и да одржува врски со повисоките организациски тела.
Посебна улога им била доверена на учителите. Тие биле меѓу најобразованите лица во македонските градови и села, често се преместувале од едно место во друго и имале можност да воспоставуваат контакти со голем број луѓе. Поради тоа, било препорачано во Организацијата првенствено да се привлекуваат доверливи учители.
Училиштата, меѓутоа, не требало отворено да се претвораат во револуционерни средишта. Дејноста морала да остане строго тајна за да не бидат загрозени учениците, учителите и населението. Секој нов член требало внимателно да се провери пред да биде примен во Организацијата.
Било нагласено дека членовите мора да ги почитуваат одлуките на раководството, да ја чуваат тајната и да не преземаат самостојни акции што би можеле да ја откријат организациската мрежа. На тој начин постепено се поставувале основите на револуционерната дисциплина.
Уставот и правилата на Организацијата
На Ресенското советување било разгледано и прашањето за првите програмски и организациски документи. Според повеќе историски сведоштва, бил прифатен или потврден првиот проект на Уставот, а била поставена и задачата за изработка на подетален правилник.
Првите документи биле составени по примерот на искуствата од претходните балкански револуционерни движења, но биле приспособени на условите во Македонија. Во нив се определувале целите на Организацијата, начинот на прием на членовите, нивните права и должности, структурата на комитетите и односите со Централниот комитет.
Историските извори не се целосно согласни околу времето на составувањето, точниот текст и називот на најраните документи. Дел од нив не се зачувани во првобитниот облик, поради што меѓу историчарите постојат различни толкувања. Сепак, јасно е дека Ресенскиот конгрес имал големо значење во утврдувањето на првите правила и во претворањето на Организацијата од мала основачка група во пошироко револуционерно движење. (en.wikipedia.org)
Финансирањето на револуционерната дејност
За ширење на Организацијата биле потребни финансиски средства. Тие требало да се користат за патувања на организациските работници, одржување на тајните врски, печатење материјали, помагање на прогонетите членови и подоцна за набавка на оружје.
Било предвидено средствата да се собираат преку редовен членски влог и преку доброволни прилози од приврзаниците на ослободителното дело. Секој член, во согласност со своите можности, требало материјално да ја помага Организацијата.
Прибирањето и трошењето на средствата морало да се врши внимателно и тајно. Организациските раководители биле одговорни за парите што им биле доверени и требало да водат сметка тие да се употребуваат исклучиво за потребите на револуционерното движење.
Пропагандата и агитацијата
На советувањето било разгледано и прашањето за ширењето на револуционерните идеи меѓу населението. Организацијата не можела да се развива само преку тајни состаноци на мал број луѓе. Било неопходно постепено да се придобиваат занаетчиите, трговците, селаните, учителите, учениците и другите општествени слоеви.
Агитацијата требало да се врши внимателно, преку лични разговори со доверливи луѓе. Пред да биде примен некој нов член, требало да се испитаат неговиот карактер, однесување и подготвеност да ги прифати ризиците на револуционерната работа.
Главната порака била дека населението мора само да се организира и да се подготви за сопственото ослободување. Наместо пасивно очекување помош од големите сили или од соседните држави, требало да се развие свест за долготрајна и самостојна борба.
Односот со Егзархијата и црковните власти
На Ресенскиот конгрес било разгледано и чувствителното прашање за односот кон црковните и просветните власти на Егзархијата. Голем број од првите членови на Организацијата биле учители во егзархиските училишта, поради што нивната положба зависела од црковно-просветната управа.
Револуционерните дејци сакале да ја користат училишната мрежа за воспоставување контакти и ширење на ослободителните идеи, но истовремено настојувале Организацијата да ја зачува својата самостојност. Таа не требало да биде ставена под непосредна контрола на црковните лица или на надворешните политички фактори.
Учесниците биле свесни дека отворениот судир со Егзархијата може да предизвика отпуштање и преместување на учителите, со што би се отежнала организациската работа. Поради тоа, било прифатено да се постапува претпазливо и да не се предизвикуваат непотребни конфликти, но притоа да се зачува независноста на револуционерното движење. (opserver.mk)
Изборот на раководството
На Ресенскиот конгрес била потврдена положбата на Централниот комитет во Солун како највисоко раководно тело на Организацијата во таа фаза.
Д-р Христо Татарчев бил потврден како претседател на Централниот комитет. Како лекар и еден од основачите, тој уживал голем углед и бил погоден за одржување врски со различни општествени слоеви.
Дамјан Груев имал клучна улога како секретар, организатор и двигател на практичната работа. Тој патувал низ повеќе градови, воспоставувал комитети, избирал доверливи луѓе и ги поврзувал месните организации со Централниот комитет.
Пере Тошев бил еден од највлијателните дејци во Битолскиот крај. Неговото присуство било особено важно бидејќи Битола, Прилеп и Ресен постепено станувале силни средишта на револуционерното движење.
Ресенскиот конгрес го зацврстил авторитетот на раководството, но истовремено покажал дека Организацијата не може да се развива само од Солун. За нејзиното успешно ширење била неопходна активната работа на месните раководители и комитети.
Значењето на Ресенскиот конгрес
Првиот конгрес во Ресен има исклучително значење во историјата на Македонската револуционерна организација. Иако по својот обем и начин на работа повеќе наликувал на советување отколку на подоцнежните редовни конгреси, тој бил првиот поширок собир на раководителите и претставниците на месните комитети.
На Конгресот биле потврдени основните цели на Организацијата, била зацврстена улогата на Централниот комитет и биле поставени насоките за создавање широка револуционерна мрежа. Биле разгледани прашањата за финансирањето, агитацијата, приемот на членови, организациската дисциплина и односите со црковно-просветните власти.
Особено значајна била определбата движењето да се гради внатре во Македонија и да се потпира врз сопствените сили. Овој принцип станал една од главните особености на Организацијата и подоцна бил изразен во нејзиното определување како внатрешна револуционерна организација.
По Ресенскиот конгрес започнало побрзо ширење на комитетската мрежа. Во следните години биле создадени револуционерни окрузи, околиски и селски комитети, курирски канали и вооружени чети. Во Организацијата биле привлечени голем број нови дејци, меѓу кои Гоце Делчев и Ѓорче Петров, кои ќе одиграат пресудна улога во нејзиниот понатамошен развој.
Ресенскиот конгрес од 1894 година претставува значаен чекор во преминот од основачкиот период кон изградба на организирано и масовно револуционерно движење. Од мал круг истомисленици собрани во Солун, Организацијата постепено се претворала во сила присутна во голем број македонски градови и села.
Поради тоа, Првиот конгрес во Ресен останува важен настан во историјата на македонското револуционерно движење. Тој ги поставил темелите на идната организациска структура, ја потврдил идејата за самостојна внатрешна борба и ја определил насоката по која Организацијата ќе се развива во годините што следувале.
↑