Д-р Христо Татарчев е една од најкрупните фигури во македонската национално-ослободителна борба. Како прв претседател на Централниот комитет на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (создадена во Солун во 1893 година), неговиот интелектуален и идеолошки придонес е темел на македонската државотворна мисла.
По катастрофалните поделби на Македонија со Букурешкиот договор (1913) и Версајскиот мировен договор (1919), д-р Татарчев пишува серија статии со кои научно, историски и политички ја образложува борбата на Македонците пред светот. Во оваа негова клучна статија, тој јасно ја дефинира суштината на македонското прашање.
Суштината на македонскиот идеал
„Македонското прашање не е обичен територијален спор меѓу балканските држави, ниту пак е резултат на некакви вештачки интриги. Тоа е прашање на еден цел народ кој со векови ги поднесувал најтешките страдања, но никогаш не ја изгубил својата самобитна свест и волја за самостоен живот.
Нашата борба, започната во Солун во 1893 година, отсекогаш имала еден јасен и светол идеал: слободна, автономна и независна Македонија. Ние не ја баравме слободата за да станеме монета за поткусурување меѓу нашите соседи, туку за да изградиме свој дом, каде што секој граѓанин, без разлика на вера и народност, ќе ужива целосна рамноправност под заштитата на законите.“
Против поделбата на татковината
Како интелектуалец и лекар, Татарчев многу сликовито ја објаснува болката од поделбата на Македонија на три дела, споредувајќи го тој чин со распарчување на живо тело:
„Поделбата на Македонија е злосторство врз природата и географијата. Македонија претставува една географска, економска и етнографска целина која не трпи вештачки граници. Рас पारчувањето на оваа земја на три дела донесе само нови патила, асимилација и економска пропаст за нејзиното население.
Ниту една од балканските држави што присвои делови од Македонија не донесе слобода за македонскиот народ. Напротив, тие го донесоа најсилниот режим на угнетување, обидувајќи се да го избришат името на Македонецот од лицето на земјата. Затоа, борбата за обединета и независна Македонија не е само политичко право, туку прашање на биолошки опстанок за нашиот народ.“
Единствениот пат кон траен мир на Балканот
Според д-р Татарчев, Балканот никогаш нема да најде мир сè додека не се реши неправдата нанесена врз Македонија. Тој предлага решение кое и денес има визионерски карактер:
„Мирот на Балканот не може да се изгради врз коските на македонскиот народ и врз урнатините на неговите домови. Трајно и правично решение на македонското прашање е можно само преку воскреснување на Македонија како независна државна единица.
Македонија на Македонците – тоа е формулата која гарантира слобода за сите нејзини синови и ќе ја претвори оваа измачена земја од јаболко на раздорот во мост за соработка и пријателство меѓу балканските народи. Секое друго решение засновано на поделба или туѓо владеење е привремено и само ќе раѓа нови конфликти во иднина.“
Извор:
- Списание „Македонија“ (Орган на македонската емиграција), Женева / Софија, статија на д-р Христо Татарчев: „Македонското прашање и неговото решение“ (оригинален наслов: Македонският въпрос и неговото разрешение).