Христо Силјанов е роден на 24 мај 1880 година во Цариград. Неговиот татко потекнувал од Охрид, но семејството рано се преселило во престолнината на Османлиското Царство. Основното образование го стекнал во Цариград, а потоа учел во Солун и во Битолската класична гимназија, каде што матурирал.
Уште како ученик во Битола се приклучил на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Покрај училишните обврски активно учествувал во организациската работа и брзо стекнал доверба кај раководството на Организацијата.
По завршувањето на гимназијата извесно време работел како учител во Прилеп и Лерин. Во 1902 година, поради засилените прогони од османлиските власти, преминал во илегала и се приклучил на четата на Марко Лерински, со која учествувал во револуционерните акции во Битолскиот револуционерен округ.
За време на Илинденско-Преображенското востание во 1903 година се наоѓал во Одринско, како заменик-војвода во четата на Михаил Герџиков. Учествувал во борбите за ослободување на Василико (денешно Царево) и Ахтопол, како и во воспоставувањето на Странџанската Република, едно од најзначајните достигнувања на Востанието во Одринскиот револуционерен округ.
По задушувањето на Востанието заминал во Софија, каде што во 1907 година дипломирал историја на Софискиот универзитет.
Во 1908 година бил избран за дополнителен член на Задграничното претставништво на Централниот комитет на ВМОРО. Во внатрешните расправи што следувале по Илинденското востание ги поддржувал централистичките сфаќања, при што бил поблизок до дејците на десното крило на Организацијата.
За време на Балканските војни повторно зел оружје и како војвода дејствувал во Костурско, учествувајќи во борбите за ослободување на Македонија.
Во текот на Првата светска војна, во март 1916 година, бил уапсен под обвинение за шпионажа во корист на Русија и осуден на доживотен затвор. На крајот од 1918 година бил ослободен.
По војната се населил во Софија, каде што целосно се посветил на новинарската, публицистичката и научната работа. Во 1923 година бил еден од основачите на Македонскиот научен институт, кој станал најзначајната научна установа за проучување на македонската историја.
Христо Силјанов оставил голем број историски трудови, мемоари и публицистички дела. Неговите книги за Илинденското востание, за ослободителните борби во Македонија и Одринско и за историјата на ВМОРО претставуваат едни од најважните извори за македонското револуционерно движење.
Починал во Софија на 26 септември 1939 година.
Позначајни дела
- „Ослободителните борби на Македонија“ (том I и II)
- „Писма и исповеди на еден четник“
- „Спомени од Илинденско-Преображенското востание“
- бројни историски студии, статии и публицистички текстови за ВМОРО и македонското прашање.
Хронологија
24 мај 1880 – Роден во Цариград.
1890-тите – Ученик во Битолската гимназија; станува член на ВМОРО.
1902 – Преминува во четата на Марко Лерински.
1903 – Заменик-војвода кај Михаил Герџиков; учесник во Илинденско-Преображенското востание.
1907 – Дипломира историја на Софискиот универзитет.
1908 – Дополнителен член на Задграничното претставништво на ВМОРО.
1912–1913 – Војвода во Балканските војни.
1916 – Осуден на доживотен затвор.
1918 – Ослободен.
1923 – Коосновач на Македонскиот научен институт.
26 септември 1939 – Починува во Софија.
Историско значење
Христо Силјанов е една од најзначајните личности во историјата на ВМОРО, но и еден од најголемите историчари и хроничари на македонското револуционерно движење. Како учесник во Илинденско-Преображенското востание, член на Задграничното претставништво, војвода во Балканските војни и коосновач на Македонскиот научен институт, оставил траен белег и во револуционерната борба и во историската наука. Неговите книги и мемоари и денес претставуваат меѓу најважните извори за проучување на историјата на ВМОРО и македонското националноослободително движење.
↑