Христо Матов, познат со револуционерниот псевдоним Брут, е роден на 10 март 1869 година во Струга. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1888 година матурирал во Солунската егзархиска машка гимназија. По завршувањето на гимназијата две години работел како учител во Струга.
Во 1893 година дипломирал словенска филологија на Вишото училиште во Софија (денешен Софиски универзитет). По дипломирањето бил учител и директор во Скопје, потоа училиштен инспектор во Сер, а извесно време работел и како учител во Бугарија.
За време на учителската работа во Македонија се запознал со идеите на Македонската револуционерна организација (МРО) и целосно се посветил на револуционерната дејност. Во Скопје го формирал првиот месен револуционерен комитет, поставувајќи ги темелите на Организацијата во Скопскиот револуционерен округ.
Во 1896 година токму Христо Матов го вовел во ВМОРО петнаесетгодишниот Тодор Александров, кој подоцна ќе стане еден од најзначајните водачи на Организацијата.
Во периодот 1896–1901 година бил член на Централниот комитет на ВМОРО, учествувајќи во донесувањето на најважните одлуки и во раководењето на револуционерната организација.
По Солунската провала во јануари 1901 година бил уапсен од османлиските власти и испратен на заточение во Бодрум Кале (Мала Азија), каде што останал до 1902 година.
По ослободувањето, во 1902 година, заедно со д-р Христо Татарчев, бил избран за член на Задграничното претставништво на ВМОРО во Софија. Во пресрет на Илинденското востание учествувал во дипломатските, организациските и политичките активности на Организацијата.
По Илинденското востание активно учествувал во внатрешните расправи во ВМОРО. Припаѓал на т.н. десно крило, кое се залагало за зачувување на централистичката организациска структура и на основните принципи врз кои била создадена Организацијата.
На советувањето на десното крило во Софија, во декември 1906 година, повторно бил избран за член на Задграничното претставништво, заедно со Борис Сарафов и Иван Гарванов.
Под негово претседателство, во март 1908 година, бил одржан Ќустендилскиот конгрес на ВМОРО, на кој биле донесени важни одлуки за идното дејствување на Организацијата по Младотурската револуција.
Во 1912 година, како доброволец во Македонско-одринското ополчение, учествувал во Првата балканска војна. За покажаната храброст бил одликуван со повеќе воени одликувања.
По Балканските и Првата светска војна постепено се повлекол од активниот политички живот поради нарушеното здравје. Боледувал од туберкулоза, но продолжил да се занимава со научна, публицистичка и литературна работа.
Христо Матов се смета за главен идеолог и теоретичар на ВМОРО. Автор е на голем број книги, студии, мемоари и политички трудови посветени на македонското револуционерно движење, неговата организација, стратегија и идеологија. Неговите дела и денес претставуваат едни од најзначајните извори за историјата на Организацијата.
Последните години од животот ги минал тешко болен. Поради долгогодишното боледување од туберкулоза и сериозно нарушеното психичко здравје, починал во Софија на 10 февруари 1922 година.
Книги и трудови
Христо Матов е автор на бројни историски, публицистички и теоретски дела, меѓу кои се:
- „Спомени“
- „Основите на Внатрешната револуционерна организација“
- „Македонското револуционерно движење“
- голем број статии, политички анализи и публицистички текстови посветени на македонското прашање.
Хронологија
10 март 1869 – Роден во Струга.
1888 – Завршува Солунска егзархиска гимназија.
1893 – Дипломира словенска филологија во Софија.
1894–1896 – Учител и директор во Скопје; го формира првиот месен комитет на ВМОРО.
1896 – Го воведува Тодор Александров во ВМОРО.
1896–1901 – Член на Централниот комитет на ВМОРО.
1901–1902 – Заточен во Бодрум Кале.
1902 – Член на Задграничното претставништво.
1906 – Повторно избран во Задграничното претставништво.
Март 1908 – Претседава со Ќустендилскиот конгрес.
1912 – Доброволец во Македонско-одринското ополчение.
10 февруари 1922 – Починува во Софија.
Историско значење
Христо Матов – Брут е една од најзначајните личности во историјата на ВМОРО. Како член на Централниот комитет, член на Задграничното претставништво, организатор на скопската револуционерна мрежа, претседател на Ќустендилскиот конгрес и еден од најголемите идеолози и теоретичари на Организацијата, оставил огромен придонес во нејзиниот развој.
Покрај револуционерната дејност, неговите историски, публицистички и теоретски трудови претставуваат едни од најважните извори за проучување на македонското револуционерно движење од крајот на XIX и почетокот на XX век.
↑