Христо Куслев е роден на 18 март 1877 година во Кукуш. Потекнувал од трговско семејство. Основното образование го стекнал во родниот град, а потоа учел до шести клас во Солунската егзархиска машка гимназија. Како гимназист се вклучил во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО), воведен од свештеникот Стамат Танчев. (bg.wikipedia.org)
Со помош и по препорака на Ѓорче Петров, во 1898 година бил назначен за учител во селото Лешко, Горноџумајско. Учителската работа му служела како прикритие за револуционерната дејност. Куслев работел на создавање и зацврстување на месните комитети и на обезбедување на каналите преку кои од Бугарија во Македонија се пренесувале оружје, муниција и револуционерна пошта.
Во 1899 година бил назначен за учител во Долни Порој, каде што станал реонски раководител на ВМОРО за Поројско. На оваа должност ја проширувал организациската мрежа, примал нови членови и ги поврзувал селските комитети со повисоките раководни тела на Организацијата.
Во 1900 година учителствувал во селото Цапарево. Таму продолжил со создавањето комитети во селата по Малешевската Планина и со подготовката на населението за вооружена борба. Неговата работа оставила значајна трага во организациското зацврстување на овој крај. (Strumyani)
Од септември 1901 година работел како учител во Крушево. Поради засиленото следење и прогон од османлиските власти, во ноември истата година бил принуден да ја напушти учителската служба и да премине во илегала.
Во почетокот на 1902 година станал секретар во четата на Атанас Тешовалијата, која дејствувала во Неврокопско и Разлошко. Покрај водењето на преписката и организациските работи, учествувал и во вооружените акции на четата.
Во јануари 1903 година, заедно со четата на Гоце Делчев, влегол во Македонија. Изворите го споменуваат меѓу војводите и организациските дејци што со Делчев тргнале кон внатрешноста за да ја зајакнат револуционерната мрежа и да ги подготват четите. (promacedonia.org)
Во Струмичко дејствувал со помала чета и работел на организирањето на населението. За време на Илинденското востание учествувал во револуционерните дејства во овој реон. Во историската литература се споменува како струмички и поројски војвода на ВМОРО.
По повлекувањето од активната четничка дејност се посветил на стручно образование. Во 1907 година завршил стоматологија во Женева, по што заминал во Црна Гора. Најнапред работел како стоматолог во Цетиње, а подоцна се преселил во Подгорица, каде што ја продолжил својата професионална дејност. (strumski.com)
Христо Куслев оставил и спомени за својата револуционерна дејност, во кои ги опишал организациската работа, четничкото движење и борбата против врховистичките чети. Неговите сведоштва биле објавени меѓу материјалите за историјата на македонското ослободително движење и претставуваат важен извор за настаните во Серскиот револуционерен округ. (promacedonia.org)
Починал на 19 септември 1943 година во Подгорица.
Книги и литература
- „Спомени на Христо Куслев“ – сведоштва за неговата организациска и четничка дејност, објавени во збирката „Движењето отсам Вардар и борбата со врховистите“.
- Материјали и писма поврзани со дејноста на Гоце Делчев и ВМОРО во Серскиот револуционерен округ.
Хронологија
18 март 1877 – Роден во Кукуш.
1896/1897 – Ученик во Солунската егзархиска гимназија; станува член на ВМОРО.
1898 – Учител и организациски деец во Лешко.
1899 – Учител во Долни Порој и реонски раководител за Поројско.
1900–1901 – Учител и организатор во Цапарево.
Септември 1901 – Учител во Крушево.
Ноември 1901 – Преминува во илегала.
1902 – Секретар во четата на Атанас Тешовалијата.
Јануари 1903 – Влегува во Македонија со четата на Гоце Делчев.
1903 – Дејствува како војвода во Струмичко и учествува во Илинденското востание.
1907 – Завршува стоматологија во Женева.
По 1907 – Работи како стоматолог во Цетиње и Подгорица.
19 септември 1943 – Починува во Подгорица.
Историско значење
Христо Куслев е еден од истакнатите учители, организатори и војводи на ВМОРО во Поројско, Струмичко и Серскиот револуционерен округ. Како организатор на комитети и канали за пренесување оружје, секретар во четничка единица, соработник на Гоце Делчев и учесник во Илинденското востание, дал значаен придонес во ширењето и зацврстувањето на Организацијата.
Особено значење имаат неговите спомени, во кои како непосреден учесник оставил вредни сведоштва за револуционерната работа, четничкото движење и односите меѓу ВМОРО и врховистичките организации.