Животниот пат и учеството во ослободителните борби (1838–1878)
Ѓорѓија Пулески е роден во 1838 година во селото Галичник, Мијачија. Потекнувал од познато мијачко семејство и уште од младоста го изучил ѕидарскиот занает, со кој, како и многу Македонци од неговото време, заминал на печалба.
Работел и живеел во Србија, Романија и Бугарија, каде што покрај занаетот се запознал со националноослободителните идеи што се ширеле меѓу балканските народи.
Во 1862 година учествувал во борбите против османлискиот гарнизон во Белград, стекнувајќи го своето прво воено искуство.
Подоцна зел активно учество во Руско-турската војна (1877–1878). Како командант на македонска доброволечка чета, се борел во составот на одредот на рускиот генерал Јосиф Гурко, особено во славните борби кај планинскиот превој Шипка. Со својата чета учествувал и во ослободувањето на Софија, Ќустендил и Горна Џумаја.
По завршувањето на Руско-турската војна, не престанал со борбата. Во 1878 година се приклучил на Кресненското востание, каде што бил војвода на македонска чета, продолжувајќи ја борбата за ослободување на Македонија.
Покрај својата воена дејност, Пулески сè повеќе се насочувал кон просветната и културната работа, убеден дека националното ослободување не може да се постигне без образование, јазик и сопствена национална свест.
Учебникар, лексикограф и преродбеник
Покрај својата револуционерна дејност, Ѓорѓија Пулески оставил длабока трага како учебникар, лексикограф, публицист и македонски преродбеник. Тој бил меѓу првите што настојувале да го афирмираат македонскиот народ, неговиот јазик и неговата културна посебност.
Во текот на својот живот напишал повеќе дела со просветен и научен карактер. Во Белград ги објавил учебниците „Речник од три јазика“ и „Речник од четири јазика“, во кои македонскиот говор го претставил рамноправно со другите балкански јазици. Овие дела претставуваат едни од најраните лексикографски трудови посветени на македонскиот јазик.
Подоцна, во Софија, ја издал својата „Македонска песнарка“, во која собрал народни песни и други творби, придонесувајќи за зачувувањето на богатото македонско народно творештво.
Особено значајно место во неговото дело имаат неговите размислувања за македонскиот народ и македонскиот јазик. Пулески јавно ја застапувал идејата дека Македонците се посебен народ со свој јазик, историја и култура. Во своите трудови настојувал да ја развие националната свест и да ја истакне потребата од образование на мајчин јазик.
Со својата книжевна и научна работа поставил темели врз кои подоцна ќе се развива македонската преродба и современата македонска национална мисла.
Последните години и историското наследство
По учеството во ослободителните борби и богатата просветна дејност, Ѓорѓија Пулески последните години од животот ги поминал во Софија, каде што продолжил да работи и да пишува. И покрај тешките животни услови, не се откажал од својата идеја за афирмирање на македонскиот народ, неговиот јазик и култура.
Во текот на целиот свој живот настојувал да ја зачува народната традиција и да ја поттикне националната свест кај Македонците. Неговите учебници, речници и други трудови претставуваат едни од првите печатени дела во кои јасно се зборува за македонскиот народ и неговиот јазик.
Ѓорѓија Пулески починал како емигрант во Софија, во 1894 година, оставајќи зад себе дело што ќе стане темел на македонската културна и национална преродба.
Хронологија
1838 – Роден во с. Галичник.
1862 – Учествува во борбите против османлискиот гарнизон во Белград.
1877–1878 – Командува македонска доброволечка чета во Руско-турската војна и учествува во борбите кај Шипка, како и во ослободувањето на Софија, Ќустендил и Горна Џумаја.
1878 – Војвода во Кресненското востание.
Во Белград – Ги објавува „Речник од три јазика“ и „Речник од четири јазика“.
Во Софија – Ја издава „Македонска песнарка“.
1894 – Починува во Софија.
Историско значење
Ѓорѓија Пулески е еден од најзначајните македонски преродбеници на XIX век и прв македонски учебникар и лексикограф. Покрај тоа што учествувал во повеќе ослободителни борби, тој оставил трајно културно и научно наследство преку своите учебници, речници и публицистички трудови.
Неговото дело има особено значење затоа што меѓу првите јавно ја афирмирало посебноста на македонскиот народ и македонскиот јазик, поставувајќи ги темелите на современата македонска национална мисла. Поради својот придонес во просветата, културата и националната преродба, Ѓорѓија Пулески со право се вбројува меѓу најголемите личности во македонската историја.