Георги Поп Христов

Детството, образованието и приклучувањето кон револуционерното движење (1876–1903)

Георги Поп Христов е роден во 1876 година во селото Крстоар, Битолско. Основното образование го започнал во селото Буф, каде што наставата се одвивала на грчки јазик. Подоцна го продолжил егзархиското основно образование во родното село, а прогимназијата ја завршил во Битола.

По една година учителствување во Крстоар, го продолжил своето образование во Солун, каде што се запознал со револуционерните идеи што сè посилно се ширеле меѓу македонската интелигенција.

Во учебната 1895/1896 година бил назначен за учител во Кавадарци. Токму таму се вклучил во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО), работејќи на организирањето на револуционерната мрежа и ширењето на ослободителната идеја меѓу населението.

Во 1900 година станал учител во Основното училиште во Битола, каде што продолжил со револуционерната дејност. Поради својата активност, на 12 февруари 1902 година бил уапсен од османлиските власти и осуден на смрт. Благодарение на амнестијата во февруари 1903 година, бил ослободен и веднаш повторно се вклучил во работата на Организацијата.

Истата година, како претставник на Битола, учествувал на Смилевскиот конгрес, каде што биле донесени клучните одлуки за подготовката на Илинденското востание. По избувнувањето на Востанието бил назначен за војвода во Леринско, преземајќи одговорна улога во вооружената борба.

Обновувањето на Организацијата и работата во ВМРО (1904–1928)

По задушувањето на Илинденското востание, Георги Поп Христов се повлекол во Бугарија, каде што извесно време престојувал заедно со други дејци на ВМОРО. Но, веќе во пролетта 1904 година повторно се вратил во Македонија, решен да учествува во обновувањето на револуционерната организација.

Во наредните години активно работел на реорганизацијата на комитетската мрежа во Битолско, Костурско и Леринско, каде што повторно бил меѓу најистакнатите организатори и војводи. Неговата задача била да ги обнови уништените комитети, да формира нови чети и да ја продолжи борбата за ослободување на Македонија.

Во мај 1904 година бил делегат на Прилепскиот конгрес, на кој се разгледувале последиците од Илинденското востание и се донесувале одлуки за идната организација на револуционерното движење.

Следната, 1905 година, учествувал и на Рилскиот конгрес, еден од најзначајните конгреси на ВМОРО, на кој биле усвоени новите организациски правила и насоките за понатамошното дејствување на Организацијата.

По Балканските војни се населил во Бугарија, но останал активен во македонското револуционерно движење. Бил избран за член на Централниот комитет на ВМРО, каде што учествувал во раководењето на Организацијата во меѓувоениот период.

Во тие години тесно соработувал со генерал Александар Протогеров, еден од највлијателните водачи на ВМРО. По убиството на Протогеров во 1928 година, по наредба на Иван Михајлов, Георги Поп Христов се повлекол од активното учество во Организацијата, со што завршила неговата повеќедецениска револуционерна дејност.

Последните години, мемоарското дело и историското значење

По повлекувањето од активната револуционерна дејност во 1928 година, Георги Поп Христов живеел во Софија, каде што останал посветен на зачувувањето на спомените за македонското револуционерно движење. Како еден од ретките преживеани дејци од Илинденската генерација, тој претставувал важен сведок на настаните од крајот на XIX и почетокот на XX век.

Во текот на последните децении од својот живот ги запишувал своите сеќавања за Организацијата, за нејзините водачи и за револуционерната борба. Неговите мемоари денес претставуваат значаен историски извор за проучувањето на ВМОРО, Илинденското востание и револуционерното движење во Македонија.

Во своите записи оставил сведоштва за личности како Даме Груев, Гоце Делчев, Борис Сарафов, Пере Тошев и многу други дејци со кои непосредно соработувал. Благодарение на тоа, неговото дело има голема документарна вредност и често се користи во историските истражувања.

Георги Поп Христов починал на 20 февруари 1962 година во Софија, оставајќи зад себе богато револуционерно и мемоарско наследство.

Хронологија

1876 – Роден во с. Крстоар, Битолско.

1895–1896 – Учител во Кавадарци; се приклучува на ВМОРО.

1900 – Учител во Битола.

12 февруари 1902 – Уапсен и осуден на смрт.

Февруари 1903 – Амнестиран.

Мај 1903 – Делегат на Смилевскиот конгрес.

1903 – Војвода во Леринско за време на Илинденското востание.

Пролет 1904 – Се враќа во Македонија и учествува во обновувањето на Организацијата.

Мај 1904 – Делегат на Прилепскиот конгрес.

1905 – Делегат на Рилскиот конгрес.

По Балканските војни – Се населува во Бугарија и станува член на Централниот комитет на ВМРО.

1928 – По убиството на Александар Протогеров се повлекува од активната работа во Организацијата.

20 февруари 1962 – Починува во Софија.

Историско значење

Георги Поп Христов е еден од најистакнатите дејци на Илинденската генерација. Како учител, организатор, војвода, делегат на Смилевскиот, Прилепскиот и Рилскиот конгрес, како и член на Централниот комитет на ВМРО, тој дал значаен придонес во развојот на македонското револуционерно движење.

Покрај својата револуционерна дејност, особено значајно е неговото мемоарско наследство, кое претставува еден од највредните извори за историјата на ВМОРО и Илинденското востание. Благодарение на неговите сведоштва, зачувани се бројни податоци за настаните и личностите што ја одбележале македонската ослободителна борба на почетокот на XX век.