Георги Баждаров

Детството, образованието и револуционерните почетоци (1881–1903)

Георги Баџдаров е роден на 8 февруари 1881 година во селото Горно Броди, Серско. Основното образование го стекнал во родниот крај, а школувањето го продолжил во Солунската егзархиска машка гимназија, каде учел во периодот 1896–1899 година. Потоа образованието го продолжил во Битолската егзархиска гимназија, каде учел од 1899 до 1900 година.

По завршувањето на школувањето, во периодот 1900–1901 година, работел како учител во Крушево и Демирхисарско. Истовремено активно се вклучил во дејноста на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) и станал член на Демирхисарскиот околиски револуционерен комитет, работејќи на ширење и зацврстување на револуционерната мрежа.

По 1901 година ја напуштил учителската служба и преминал во илегала. Најнапред бил четник во четата на Јане Сандански, каде стекнал значајно револуционерно искуство.

Од 1902 година до октомври 1903 година бил секретар во четата на Иљо Крчовалијата, еден од најистакнатите војводи во Серскиот револуционерен округ. Подоцна дејствувал и во четата на Атанас Тешовалијата, учествувајќи во подготовките за вооружената борба.

Во летото 1903 година бил избран за делегат од Серскиот револуционерен округ на окружниот конгрес, каде се разгледувале подготовките за Илинденското востание. По донесувањето на одлуките, активно учествувал во Илинденското востание, извршувајќи должности како револуционер и четник во Серскиот крај.

По задушувањето на Востанието се повлекол во Бугарија, каде решил да го продолжи своето образование. На Софискиот универзитет дипломирал историја и географија, поставувајќи ги темелите на својата идна научна и публицистичка дејност.

Научната и публицистичката дејност и работата во ВМРО (1904–1929)

По завршувањето на студиите по историја и географија на Софискиот универзитет, Георги Баџдаров се посветил на научната, публицистичката и општествената дејност, без да ги прекине врските со македонското револуционерно движење.

По Првата светска војна, бил избран за член на Задграничното претставништво на ВМРО, едно од најважните политички тела на Организацијата. На оваа должност учествувал во претставувањето на македонското прашање пред меѓународната јавност и во координирањето на активностите на македонската емиграција.

Во 1925 година, на Шестиот конгрес на ВМРО, одржан во селото Србиново, повторно бил избран за член на Задграничното претставништво, заедно со Наум Томалевски и Кирил Прличев. Овој повторен избор бил признание за неговото искуство, авторитет и долгогодишна работа во Организацијата.

Покрај политичката дејност, Баџдаров дал исклучителен придонес и во македонската публицистика. Во периодот 1919–1923 година бил главен уредник на весникот „Македонија“, едно од највлијателните гласила на македонската емиграција. Преку неговите страници објавувал политички анализи, историски текстови и написи посветени на македонското национално прашање.

Во исто време бил и главен уредник на списанието „Македонски поглед“, кое претставувало значајно научно и културно списание. Преку ова списание придонел за развојот на македонската историска мисла, публицистика и културна дејност.

Особено значаен е неговиот придонес како еден од основачите на Македонскиот научен институт, институција која имала за цел научно да ги проучува историјата, културата и етнографијата на Македонија. Со својата научна работа и публицистичка активност Баџдаров се вброил меѓу најистакнатите македонски интелектуалци од своето време.

Последните години, наследството и историското значење

Во последните години од својот живот, Георги Баџдаров продолжил активно да работи во редовите на ВМРО, како и на полето на науката и публицистиката. Со своето револуционерно искуство, високо образование и богата публицистичка дејност, тој претставувал една од највлијателните личности меѓу македонската интелигенција во емиграција.

Неговите бројни статии, историски трудови и уредничка работа оставиле значајна трага во проучувањето на македонската историја и во афирмирањето на македонското национално прашање. Како еден од основачите на Македонскиот научен институт, Баџдаров дал траен придонес во развојот на научното истражување на Македонија.

Меѓутоа, политичките поделби што се појавиле во ВМРО по смртта на Тодор Александров довеле до остри внатрешни судири. Баџдаров застанал на страната на генерал Александар Протогеров, поради што станал жртва на меѓусебните пресметки во Организацијата.

На 19 септември 1929 година, во Варна, Георги Баџдаров бил убиен како припадник на протогеровистичката струја. Со неговата смрт, македонското револуционерно и научно движење изгубило еден од своите најобразовани и најискусни дејци.

Денес Георги Баџдаров се памети како човек кој успешно ги споил револуционерната борба, науката и публицистиката. Неговото име останува поврзано со Илинденската генерација, со развојот на македонската историска мисла и со создавањето на институции што оставиле трајна вредност за македонската култура и наука.

Хронологија

8 февруари 1881 – Роден во с. Горно Броди, Серско.

1896–1899 – Учел во Солунската егзархиска машка гимназија.

1899–1900 – Учел во Битолската егзархиска гимназија.

1900–1901 – Учител во Крушево и Демирхисарско; член на Демирхисарскиот околиски револуционерен комитет.

1901 – Четник во четата на Јане Сандански.

1902–1903 – Секретар во четата на Иљо Крчовалијата; подоцна во четата на Атанас Тешовалијата.

1903 – Делегат на конгресот на Серскиот револуционерен округ и учесник во Илинденското востание.

По 1903 – Студира историја и географија на Софискиот универзитет.

1919–1923 – Главен уредник на весникот „Македонија“ и списанието „Македонски поглед“.

По Првата светска војна – Член на Задграничното претставништво на ВМРО.

1925 – Повторно избран за член на Задграничното претставништво на Шестиот конгрес на ВМРО во Србиново.

1920-ти – Еден од основачите на Македонскиот научен институт.

19 септември 1929 – Убиен во Варна.

Историско значење

Георги Баџдаров е една од најзначајните личности на македонското револуционерно, научно и публицистичко движење од првата половина на XX век. Како учесник во Илинденското востание, револуционер, историчар, публицист, главен уредник на весникот „Македонија“ и списанието „Македонски поглед“, како и еден од основачите на Македонскиот научен институт, оставил длабока трага во македонската национална и културна историја.

Неговата дејност претставува редок спој на револуционерна посветеност, научна работа и јавна ангажираност. Со своите трудови и јавна работа придонел за афирмирањето на македонската историја, култура и национална идеја, поради што се вбројува меѓу најистакнатите македонски интелектуалци и револуционери од своето време.