Првата жена-комитка на ВМОРО (1880–1903)
Донка Христова Ушлинова е родена на 21 декември 1880 година во селото Смилево, Битолско. На само петнаесетгодишна возраст се омажила за Ставре Христов Ушлинов од селото Лера, Битолско.
Додека нејзиниот сопруг бил на печалба во Цариград, локалниот чифлик-сајбија Џелеп Реџо почнал да ја вознемирува и да ја злоупотребува својата положба. Не можејќи повеќе да го трпат неговото насилство, кон крајот на август 1902 година, Донка, нејзината јатрва Сребра и братот на Донка, Апостол, организирале заседа во која го убиле.
По настанот биле принудени да побегнат во планината. По извршената истрага и проверка на околностите, ресенскиот војвода Стефан Арсов ги примил во својата чета.
Со тоа Донка и Сребра Ушлинова станале првите жени-комитки во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО). Облечени во машка комитска облека, тие поминале обука за ракување со пушка и пиштол и рамноправно учествувале во четничкиот живот.
За време на Илинденското востание во 1903 година, Донка учествувала во околу дваесет борби против османлиската војска, покажувајќи извонредна храброст и издржливост. Со својата пожртвуваност стекнала голем углед меѓу револуционерите и народот.
По задушувањето на Востанието се преселила во Варна, каде што го продолжила своето образование и останала поврзана со македонското револуционерно движење.
Воените заслуги и историското наследство (1903–1937)
По Илинденското востание, Донка Христова Ушлинова се населила во Варна, каде што го продолжила своето образование. Иако живеела надвор од Македонија, останала верна на идеалите на македонското ослободително движење.
Заедно со својот сопруг Ставре Ушлинов, активно учествувала како доброволец во Првата и Втората балканска војна. Во текот на борбите покажала исклучителна храброст, поради што двапати била одликувана со Орден „За храброст“ – IV степен, III класа.
За време на Првата светска војна повторно доброволно се приклучила на воените дејства. И во оваа војна се истакнала со својата пожртвуваност, за што добила уште едно високо одликување – Орден „За храброст“ – II степен. Во 1917 година го добила и Орденот „За храброст“ – I степен, едно од највисоките признанија за воени заслуги.
По завршувањето на војните, Донка и нејзиниот сопруг продолжиле да живеат во Варна. Во 1924 година им се родило дете, а таа остатокот од животот го поминала далеку од родната Македонија, но останала запаметена како една од најхрабрите жени во македонското револуционерно движење.
Донка Христова Ушлинова починала на 27 јуни 1937 година во Варна.
Хронологија
21 декември 1880 – Родена во с. Смилево, Битолско.
1895 – Се мажи за Ставре Христов Ушлинов.
Август 1902 – По убиството на Џелеп Реџо се приклучува на четата на Стефан Арсов.
1902 – Заедно со Сребра Ушлинова станува една од првите жени-комитки на ВМОРО.
1903 – Учествува во околу дваесет борби за време на Илинденското востание.
По 1903 – Се населува во Варна и го продолжува образованието.
1912–1913 – Доброволец во Балканските војни.
1914–1918 – Доброволец во Првата светска војна.
1917 – Одликувана со Орден „За храброст“ – I степен.
1924 – Во Варна го раѓа своето дете.
27 јуни 1937 – Починува во Варна.
Историско значење
Донка Христова Ушлинова е една од најзначајните жени во македонското националноослободително движење и прва жена-комитка во редовите на ВМОРО. Нејзиното учество во Илинденското востание, Балканските војни и Првата светска војна, како и бројните одликувања за покажаната храброст, ја прават симбол на пожртвуваноста, достоинството и улогата на македонската жена во борбата за слобода.
Нејзиниот живот претставува редок пример на жена која рамноправно со мажите учествувала во револуционерната и воената борба, оставајќи трајна трага во историјата на македонското ослободително движење.