Детството, школувањето и првите револуционерни години (1872–1899)
Борис Сарафов е роден на 12 јули 1872 година во селото Либјахово, Неврокопско (денес во областа Гоце Делчев, Бугарија). Потекнувал од угледно македонско семејство, во кое уште од најрана возраст бил воспитуван во духот на љубовта кон Македонија и стремежот за нејзино ослободување.
Основното образование го започнал во родниот крај, а потоа се школувал во Солунската егзархиска машка гимназија, каде што се запознал со голем број млади Македонци кои подоцна ќе станат истакнати дејци на македонското револуционерно движење. Во Солун, покрај образованието, кај него сè повеќе созревала мислата дека ослободувањето на Македонија може да се постигне само преку добро организирана револуционерна борба.
По завршувањето на гимназијата заминал во Софија, каде што се запишал на Военото училиште. Дипломирал во 1894 година, стекнувајќи офицерски чин во бугарската армија. Военото образование му овозможило да стекне солидни знаења за тактиката, организацијата и командувањето, што подоцна ќе ги искористи во револуционерната дејност.
Иако бил млад офицер со можност за успешна воена кариера, неговото внимание било насочено кон Македонија. Во тоа време македонското прашање станувало сè поактуелно, а меѓу македонската емиграција во Бугарија се развивале различни иницијативи за организирање вооружена борба против Османлиската Империја.
Во 1895 година Борис Сарафов се приклучил на четничката акција организирана од Врховниот македонски комитет. Како војвода навлегол во Македонија со една од четите и учествувал во Мелничкото востание, при што востаниците успеале да го заземат градот Мелник и неколку дена да го задржат под своја контрола.
Иако востанието било брзо задушено од османлиската војска, оваа акција имала големо политичко значење. Таа го насочила вниманието на европската јавност кон состојбата во Македонија, а Борис Сарафов се истакнал како храбар и способен војвода.
Во следните години активно работел меѓу македонската емиграција во Софија. Благодарение на својата енергија, организаторски способности и широките контакти, брзо стекнал голем углед. Особено се истакнувал со својата способност да привлекува јавна поддршка и финансиски средства за македонската кауза.
Круна на овој прв период од неговата дејност било неговото избирање за претседател на Врховниот македонски комитет во 1899 година. Со само дваесет и седум години, Сарафов станал еден од највлијателните претставници на македонското револуционерно движење, преземајќи ја задачата да ја координира политичката, дипломатската и воената активност на Комитетот.
Неговото избирање означило почеток на една нова етапа во неговиот живот, во која ќе стане една од најпрепознатливите личности на македонската револуционерна борба.
Продолжува…
Во вториот дел ќе биде обработен периодот од 1899 до 1903 година – неговите односи со Гоце Делчев и ВМОРО, подготовките за Илинденското востание, учеството на Смилевскиот конгрес и неговата работа како член на Главниот востанички штаб.
Борис Сарафов (II дел)
Односите со ВМОРО и Илинденското востание (1899–1903)
Изборот на Борис Сарафов за претседател на Врховниот македонски комитет во 1899 година го довел во самиот врв на македонското револуционерно движење. Во тој период односите меѓу Врховниот македонски комитет (ВМК) во Софија и Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) во Македонија биле сложени и често оптоварени со несогласувања околу начинот на водење на ослободителната борба.
За разлика од дел од водачите на ВМК, кои настојувале вооружените акции да се организираат од Бугарија, раководството на ВМОРО, предводено од Гоце Делчев, Даме Груев и нивните соработници, сметало дека востанието треба да биде подготвено и предводено од самото население во Македонија.
Иако меѓу нив постоеле разлики, Борис Сарафов постепено воспоставил добри односи со раководството на ВМОРО. Особено со Гоце Делчев изградил заемна доверба, сфаќајќи дека без единство меѓу македонските револуционерни сили не може да се постигне успех.
Во пресрет на Илинденското востание, Сарафов ги насочил своите активности кон обезбедување оружје, финансиски средства и доброволци за претстојната борба. Истовремено, преку своите врски во Европа се обидувал да го привлече вниманието на странската јавност кон македонското прашање.
Во мај 1903 година, на Смилевскиот конгрес, Борис Сарафов бил избран за член на Главниот востанички штаб, највисокото воено тело задолжено за раководење со Востанието во Битолскиот револуционерен округ.
Една од неговите најзначајни задачи била изработката на Востаничкиот дисциплинарен устав. Со овој документ биле утврдени правилата за дисциплината, однесувањето и организацијата на востаничките сили, со цел да се обезбеди единствено командување и поголема ефикасност во борбите.
По избувнувањето на Илинденското востание на 2 август 1903 година, Сарафов не останал само организатор. Тој лично учествувал во вооружените дејства, движејќи се низ Битолско, Демирхисарско, Леринско, Костурско и други револуционерни реони.
Во текот на Востанието учествувал во повеќе борби против османлиската војска, организирал координација меѓу востаничките единици и давал поддршка таму каде што ситуацијата била најкритична. Неговото воено образование и командантско искуство биле од голема корист за востаничките сили.
По задушувањето на Востанието бил принуден да се повлече во Бугарија. При повлекувањето со себе го понел едно од востаничките знамиња, кое останало симбол на Илинденската борба и на саможртвата на македонските револуционери.
Иако Востанието било задушено, Сарафов не ја изгубил вербата во македонската кауза. Напротив, веднаш започнал да работи на обезбедување меѓународна поддршка и на обновување на револуционерното движење.
Продолжува…
Во третиот дел ќе бидат обработени неговите активности по Илинденското востание, дипломатските мисии низ Европа, внатрешните поделби во револуционерното движење и трагичните настани што довеле до неговото убиство во Софија во 1907 година.
По Илинденското востание, дипломатската дејност и трагичниот крај (1904–1907)
По задушувањето на Илинденското востание, Борис Сарафов се повлекол во Бугарија, но не престанал да работи за македонската кауза. Напротив, сметал дека по воениот пораз борбата треба да продолжи на дипломатски и политички план, со цел европската јавност да биде запознаена со страдањата на македонското население.
Во текот на 1904 и 1905 година патувал во повеќе европски држави, одржувајќи средби со политичари, дипломати, новинари и јавни личности. На тие средби настојувал да ја објасни состојбата во Македонија и да обезбеди морална и политичка поддршка за македонското ослободително движење.
Во исто време се залагал за надминување на поделбите меѓу македонските револуционерни организации. Сметал дека само со заедничко дејствување може повторно да се обнови борбата против Османлиската Империја.
Меѓутоа, во тие години разликите во ВМОРО станувале сè подлабоки. По смртта на Гоце Делчев и Даме Груев, сè повеќе доаѓале до израз различните политички и организациски гледишта. Борис Сарафов се нашол меѓу водачите на централистичкото крило, кое настојувало да го зачува единството и дотогашната организациска структура на ВМОРО.
Во декември 1906 година, на советувањето на претставниците на централистичкото крило во Софија, повторно бил избран во Задграничното претставништво на ВМОРО, заедно со Христо Матов и Иван Гарванов. Тројцата ја презеле задачата да ја претставуваат Организацијата пред македонската емиграција и пред странската јавност.
Но, во исто време, конфликтот меѓу централистите и Серската група предводена од Јане Сандански достигнал критична точка. Политичките несогласувања постепено прераснале во вооружени пресметки, оставајќи длабоки последици врз македонското револуционерно движење.
Кулминацијата настапила на 28 ноември 1907 година, кога во Софија, во домот на Борис Сарафов, пристигнал Тодор Паница, дотогашен истакнат револуционер и човек од доверба на Серската група.
При средбата, Паница со револвер ги застрелал Борис Сарафов и Иван Гарванов, при што двајцата починале на самото место.
Со нивната смрт, македонското револуционерно движење изгубило две од своите најпознати личности, а внатрешните поделби уште повеќе се продлабочиле.
Убиството на Борис Сарафов останува еден од најтрагичните настани во историјата на ВМОРО и симбол на братоубиствените судири што го ослабнале македонското револуционерно движење во почетокот на XX век.
Продолжува…
Во четвртиот дел ќе бидат обработени неговата личност, карактер, улогата во македонското револуционерно движење, хронологијата на неговиот живот и историското значење што го има како една од најистакнатите личности на македонската ослободителна борба.
Личноста, наследството и историското значење
Борис Сарафов претставува една од највлијателните и најконтроверзните личности во историјата на македонското револуционерно движење. Неговиот живот бил исполнет со непрекината борба, политички предизвици, воени акции и дипломатски мисии, а неговото име останало нераскинливо поврзано со најважните настани од крајот на XIX и почетокот на XX век.
Современиците го опишуваат како човек со силна појава, исклучителна енергија и голема харизма. Поседувал природна способност да ги привлекува луѓето околу себе, лесно воспоставувал контакти со политичари, дипломати и новинари и бил меѓу ретките револуционерни водачи кои умееле македонското прашање да го претстават и надвор од Балканот.
Покрај воените способности, Сарафов имал и изразен политички инстинкт. Разбирал дека успехот на ослободителното движење не зависи само од оружјето, туку и од меѓународната поддршка. Затоа, по Илинденското востание, голем дел од својата дејност ја насочил кон дипломатски активности и кон запознавање на европската јавност со состојбата во Македонија.
Неговата политичка кариера, сепак, била проследена со бројни несогласувања и обвинувања. Како претседател на Врховниот македонски комитет и подоцна како еден од водачите на централистичкото крило на ВМОРО, често се наоѓал во средиштето на жестоки расправи околу иднината на македонското револуционерно движење. И покрај тие поделби, останал една од најпрепознатливите личности на своето време.
Неговото убиство во Софија, на 28 ноември 1907 година, заедно со Иван Гарванов, претставува пресвртница во историјата на ВМОРО. Со нивната смрт не само што биле изгубени двајца истакнати водачи, туку уште повеќе се продлабочиле внатрешните поделби што во наредните години ќе остават сериозни последици врз Организацијата.
И покрај различните историски оценки за неговата политичка дејност, Борис Сарафов останува една од најзначајните личности поврзани со подготовките и текот на Илинденското востание, како и со меѓународната афирмација на македонското прашање.
Хронологија
12 јули 1872 – Роден во с. Либјахово, Неврокопско.
1894 – Го завршува Военото училиште во Софија.
1895 – Учествува во Мелничкото востание.
1899 – Избран за претседател на Врховниот македонски комитет.
Мај 1903 – Избран за член на Главниот востанички штаб на Смилевскиот конгрес.
Август 1903 – Активно учествува во Илинденското востание.
1904–1907 – Работи на обновувањето на револуционерното движење и на неговата меѓународна афирмација.
Декември 1906 – Повторно избран во Задграничното претставништво на ВМОРО.
28 ноември 1907 – Убиен во Софија заедно со Иван Гарванов.
Историско значење
Борис Сарафов е една од најистакнатите личности во историјата на македонското националноослободително движење. Како војвода, претседател на Врховниот македонски комитет, член на Главниот востанички штаб, учесник во Мелничкото и Илинденското востание, како и дипломат и организатор, дал значаен придонес во борбата за ослободување на Македонија.
Неговата дејност придонела македонското прашање да добие поголем меѓународен одек, а неговите организациски и воени способности оставиле силен белег врз развојот на револуционерното движење. Иако неговото име е поврзано и со сложените внатрешни поделби во Организацијата, Борис Сарафов останува една од најзначајните и највлијателни личности во историјата на ВМОРО и на македонската ослободителна борба.
↑