Александар Китанов – Сандо (1881-1906)

Александар Китанов, познат како Сандо, е роден во 1881 година во селото Лешко, Горноџумајско. Основното образование го завршил во Горна Џумаја, а потоа се школувал во Педагошкото училиште во Скопје, каде што се оформил како учител и револуционер.

По завршувањето на образованието извесно време учителствувал во родното село, а од 1900 година бил учител во класното училиште во Горна Џумаја. Како и многу македонски учители од тоа време, просветната работа ја поврзувал со револуционерната дејност.

Во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО) се приклучил уште како ученик. По доаѓањето во Горна Џумаја станал член на Градскиот револуционерен комитет, активно работејќи на ширењето и зацврстувањето на Организацијата.

Во 1901 година учествувал во познатата афера „Мис Елен Стоун“, една од најзначајните акции на ВМОРО за обезбедување средства за револуционерната борба.

По оваа акција преминал во илегала и станал четник во четата на Христо Чернопеев, а подоцна дејствувал и во четите на Гоце Делчев и Крсто Асенов. Современиците го опишуваат како исклучително храбар, дисциплиниран и интелигентен револуционер, кој уживал голема доверба кај своите војводи.

Во годините пред Илинденското востание учествувал во повеќе вооружени акции против османлиската војска и активно работел на подготовките за востанието.

По задушувањето на Востанието бил назначен за околиски војвода во Кукушко, а потоа и во Малешевско, каде што работел на обновувањето на револуционерната организација и на формирањето нови чети.

Особено значајна била неговата улога како еден од најблиските соработници на Даме Груев. Во 1906 година го придружувал Груев при неговата обиколка низ Македонија, чија цел била повторно организирање и зацврстување на ВМОРО по тешките последици од Илинденското востание.

На 23 декември 1906 година, кај врвот Петлец, во близина на селото Русиново, Беровско, четата на Даме Груев била опколена од бројна османлиска војска. Во жестоката и нерамноправна борба загинале Даме Груев, Александар Китанов, како и уште двајца четници.

Со својата смрт Александар Китанов останал запаметен како еден од најверните соборци на Даме Груев и еден од најхрабрите војводи на ВМОРО.

Хронологија

1881 – Роден во с. Лешко, Горноџумајско.

До 1900 – Завршува Педагошко училиште во Скопје и учителствува.

1900 – Учител во Горна Џумаја и член на Градскиот револуционерен комитет.

1901 – Учесник во аферата „Мис Елен Стоун“.

1901–1903 – Четник во четите на Христо Чернопеев, Гоце Делчев и Крсто Асенов.

1903 – Учествува во подготовките и борбите за време на Илинденското востание.

1904–1906 – Околиски војвода во Кукушко и Малешевско.

23 декември 1906 – Загинува со Даме Груев кај врвот Петлец, близу селото Русиново, Беровско.

Историско значење

Александар Китанов – Сандо е еден од истакнатите војводи и организатори на ВМОРО во Горноџумајско, Кукушко и Малешевско. Како учесник во аферата „Мис Елен Стоун“, четник на Христо Чернопеев, Гоце Делчев и Крсто Асенов, а подоцна и околиски војвода, дал значаен придонес во револуционерната борба против османлиската власт.

Неговата херојска погибија заедно со Даме Груев на 23 декември 1906 година претставува една од најголемите загуби за ВМОРО во периодот по Илинденското востание и го вбројува меѓу најистакнатите револуционери од својата генерација.