Дамјан (Даме) Груев

  • Роден: 17 декември 1871 година во с. Смилево, Битолско
  • Починал: 23 декември 1906 година кај с. Русиново, Малешевско
  • Професија: Учител, училишен инспектор, револуционерен7 водач7
  • Функција: Секретар-касиер на ЦК, член на Главниот штаб на Илинденското востание.

Дамјан (Даме) Груев е еден од најважните столбови, визионери и организатори на македонското националноослободително движење. Познат како „Волјата на Организацијата“, тој бил неуморен деец на теренот кој со својот авторитет и стратегија успеал да ја поврзе револуционерната мрежа во секое македонско село и град.

Лични податоци и хронологија:

Образование и просветителска дејност
Даме Груев е роден во бунтовното и историско с. Смилево. Неговиот пат кон знаењето започнува во родното село, продолжува во Битола и Солунската машка гимназија, а подоцна високото образование го стекнува на универзитетите во Белград и Софија. Како и многу негови соборци, тој ја користи професијата учител како параван за револуционерно делување. Учителствувал во Смилево (1891/1892), Прилеп (1892/1893), работел како коректор во познатата печатница на Коне Самарџиев во Солун (1893), а подоцна дејствувал како учител во Штип (1894/1895), училишен инспектор во Солун и повторно како учител во Битола.

Иницијатор и лидер на Организацијата
Груев е главниот иницијатор и двигател при формирањето на Внатрешната македоно-одринска револуционерна организација (ВМОРО) на историскиот 23 октомври 1893 година во Солун. Иако формално бил избран за секретар-касиер на Централниот комитет, тој фактички претставувал главниот раководител на целата револуционерна мрежа во внатрешноста на Македонија, директно формирајќи ги првите комитети.

Прогони, апсења и Смилевскиот конгрес
Поради неговата опасна дејност за османлиските власти, во учебната 1897/1898 година е интерниран од Солун во Битола. Набргу по избувнувањето на Попставревата афера во Битола, на 6 август 1900 година е уапсен и осуден на 10 години затвор. Казната ја издржува во Битолскиот затвор и во злогласниот затвор во Подрум-кале, од каде што е амнестиран во пролетта 1903 година.

Веднаш по излегувањето од затвор, тој претседава со Смилевскиот конгрес (април 1903), каде што е избран за еден од тројцата членови на Главниот штаб на Илинденското востание во Битолскиот револуционерен округ, заедно со Борис Сарафов и Анастас Лозанчев.

По востанието и херојската смрт
По крвавото задушување на Илинденското востание, Даме Груев донесува цврста одлука да остане во Македонија за да ги обнови разнишаните и разрушени основи на Организацијата. Во октомври 1905 година учествува на клучниот Рилски конгрес во Бугарија, каде што е реизбран за член на Централниот комитет, обидувајќи се да го зачува единството меѓу спротивставените струи.

Неговиот бурен и револуционерен живот завршува трагично на 23 декември 1906 година. Патувајќи низ Малешевијата, неговата чета е откриена и по тешка и херојска борба со турската потера, Даме Груев загинува на врвот Петлец, кај селото Русиново.