Во почетокот на 1920-тите години, по катастрофалните последици од Првата светска војна и поделбата на Македонија, светот со голем интерес ја следел обновената борба на ВМРО. На чело на организацијата застанал харизматичниот и решителен Тодор Александров.
Западните медиуми биле фасцинирани од неговата способност да раководи со „држава во држава“ во окупираната територија. Најголемите светски весници – од лондонски „The Times“ до американскиот „The New York Times“ – редовно пишувале за него, нарекувајќи го „некрунисаниот крал на Македонија“ и „најмистериозниот човек на Балканот“.
Едно од највпечатливите сведоштва доаѓа од американскиот новинар и публицист Џон Бејклес (John Bakeless), кој во 1924 година патувал длабоко во планините за да го интервјуира војводата во неговиот илегален штаб. Неговиот обемен извештај бил објавен во престижниот американски магазин „The Living Age“.
Средба во илегала: „Тој владее со срцата на Македонците“
Американскиот новинар го опишува своето патување низ тајните канали на организацијата како вистински авантуристички роман. Тој бил восхитен од челичната дисциплина на комитите и безграничната верба што народот ја имал во својот лидер.
За ликот на Александров, Бејклес во својот извештај пишува:
смиреност и нескршлива волја. Тој нема официјална титула, но неговиот збор е закон за милиони луѓе. Тој не е само водач на револуционери, тој е некрунисаниот крал на Македонија, кој владее со срцата на луѓето без помош на полиција или редовна армија.“
Целта на ВМРО: Слободна и независна „Балканска Швајцарија“
Запрашан од американскиот новинар за крајната цел на ВМРО и зошто организацијата продолжува со оружена борба против новите окупатори (тогашното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците и Грција), Александров многу јасно ја дефинирал политичката програма:
„Ние не се бориме за туѓи интереси, ниту за територијално проширување на која било соседна држава. Нашата цел е јасна и единствена: Автономна и Независна Македонија во нејзините природни географски граници. Ние сакаме да создадеме ‘Балканска Швајцарија’, каде што сите националности кои живеат на оваа земја – Македонци, Турци, Албанци, Власи и други – ќе имаат целосно еднакви граѓански, политички и културни права.“
Тој во интервјуто остро ги демантирал тврдењата на Белград и Атина дека движењето е само алатка на туѓа пропаганда:
„Македонското прашање е прашање на еден поробен народ кој си ги бара своите човекови права. Ниту Белград со својот терор, ниту кој било друг нема да нè натера да се откажеме од правото на самоопределување. Ние сме подготвени да преговараме со секого кој ќе ја признае независноста на Македонија.“
Светот ја препознава македонската кауза
Ова интервју, заедно со бројните написи во францускиот печат (како оние на славниот новинар Албер Лондр), го свртиле вниманието на западната јавност кон неправдата направена во Македонија по Версајскиот мировен договор.
Американскиот новинар го завршува својот прилог со заклучок кој и денес звучи неверојатно точно:
„Македонското движење не може да биде уништено со воена сила, бидејќи тоа не е обичен бунт. Тоа е органски крик на еден народ кој одбива да биде асимилиран и кој ќе продолжи да се бори сè додека не ја добие својата слобода.“
Овие зборови, објавени во американскиот печат пред повеќе од еден век, се уште едно сведоштво дека борбата за независна Македонија секогаш имала силен одек кај светските демократски умови и дека вистината за македонската самобитност не можела да биде сокриена со цензура.
Извори:
The Living Age (Бостон, САД), септември 1924 година (Извештај и интервју на Џон Бејклес со Тодор Александров).
The New York Times (Њујорк), архивски написи од 1923–1924 година посветени на македонското ослободително движење.