Битката кај Мечкин Камен, водена на 12 август 1903 година, претставува еден од најславните и најхеројските настани на Илинденското востание. На падините на Мечкин Камен, над Крушево, четата на војводата Питу Гули ја водела својата последна борба против многубројната османлиска војска, бранејќи го пристапот кон Крушевската Република.
По прогласувањето на Крушевската Република на 3 август 1903 година, османлиските власти започнале голема воена офанзива со цел да го задушат востанието. Илјадници војници биле испратени кон Крушево од повеќе правци.
Еден од главните правци на напад бил преку височината Мечкин Камен, каде што одбраната ја презела четата на Питу Гули.
Питу Гули и неговата чета
Питу Гули бил еден од најпознатите војводи на Внатрешната македонска револуционерна организација. Родум од Крушево, тој уживал голем углед меѓу населението и уште пред востанието активно учествувал во револуционерната борба.
Во одбраната на Мечкин Камен се наоѓале неговите четници, како и голем број доброволци од Крушево и околните села. Иако биле значително помалубројни и послабо вооружени, тие решиле да останат на своите позиции и да ја бранат Републиката до последниот човек.
Текот на битката
На 12 август османлиската војска започнала силен напад со повеќе илјади војници, поддржани со артилерија.
Одбранбените позиции на востаниците биле постојано изложени на жесток оган. И покрај огромната бројчена надмоќ на противникот, четата на Питу Гули не се повлекла.
Борбата траела со часови. Востаниците се бореле од карпа до карпа, нанесувајќи му значителни загуби на непријателот. Кога муницијата почнала да се исцрпува, тие продолжиле да се борат до последниот куршум.
Во текот на битката загинал и самиот Питу Гули, заедно со најголемиот дел од неговите соборци.
Падот на Крушевската Република
Со пробивањето на одбраната кај Мечкин Камен, османлиската војска влегла во Крушево.
Крушевската Република, која постоела десетина дена, била задушена. Градот бил изложен на палења, ограбувања и насилства, а голем број жители биле убиени или останале без своите домови.
Иако Републиката била воено поразена, нејзиното постоење претставувало прв обид за организирана народна власт на ослободена територија.
Историско значење
Битката кај Мечкин Камен станала симбол на саможртвата и непоколебливата борба за слобода.
Херојската смрт на Питу Гули и неговите соборци оставила длабока трага во македонската историска меморија. Нивната борба покажала дека идеалот за слобода бил посилен од стравот од смртта.
Мечкин Камен денес претставува едно од најзначајните меморијални места поврзани со Илинденското востание и редовно е место каде што се одбележува годишнината од востанието.
Наследство
Иако Илинденското востание било воено задушено, неговите идеали продолжиле да живеат. Борбата на Питу Гули и неговите соборци останала траен пример на пожртвуваност, храброст и верност кон идејата за слободна Македонија