Солунската афера од 1901 година претставува една од најголемите провали во редовите на Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација пред Илинденското востание. Таа предизвикала масовни апсења, судења, заточенија и нов бран репресии врз организациската мрежа низ Македонија.
Повод за аферата било апсењето на 23 јануари 1901 година на Александар Ников, секретар на Централниот комитет, и Милан Михајлов, кај кои биле пронајдени револвери. Ников успеал да избега, но Михајлов, подложен на тешки мачења, започнал да дава информации на турските власти. Како резултат на неговите искази, полицијата извршила претрес во станот на ученикот Коне Лазаров, каде биле пронајдени списоци на организациски работници, хектограф и други компромитирачки материјали.
Потоа следувале апсења на повеќе истакнати дејци на Организацијата, меѓу кои Христо Матов, д-р Христо Татарчев, поп Стамат Танчев, Диме Палашев, Васил Мончев и други. Во турски раце паднале значајни документи и податоци за револуционерната мрежа, што овозможило започнување на поширока полициска акција против организацијата.
Откритијата во Солун предизвикале бран репресии во повеќе краишта на Македонија. Особено тешко биле погодени Кукушко, Гевгелиско, Воденско, Тиквешко и Радовишко. По судирот на четата на Христо Чернопеев кај селото Бајалци и по откритијата во Солун, турските власти спровеле масовни апсења и истраги. Голем број луѓе биле изложени на сурови мачења, а дел од нив починале како последица на измачувањата.
Во Тиквешко настрадале девет села. Повеќе лица починале под тортура, а некои, за да го избегнат затворот и мачењето, извршиле самоубиство. Солунската афера оставила длабоки последици и во други делови на Македонија, каде биле уапсени и осудени бројни револуционерни дејци и симпатизери на Организацијата.
Од 26 февруари до 14 март 1901 година во Солун се одржало судење против членовите на Организацијата. Пред судот биле изведени 19 обвинети. Од нив тројца биле осудени на смрт, седум на доживотен затвор, тројца на петгодишен затвор со синџири, еден на двегодишен затвор, а петмина биле ослободени.
Меѓу осудените биле Христо Матов, Пере Тошев, д-р Христо Татарчев и поп Стамат Танчев. Сите осудени биле испратени на издржување на казната во малоазиската тврдина Подрум-кале (древниот Халикарнас).
Солунската афера претставувала тежок удар за ВМРО. Голем број истакнати дејци биле затворени или испратени на заточение, а организациската мрежа претрпела сериозни загуби. Сепак, и покрај ударот, Организацијата успеала да се обнови и да го продолжи своето дејствување. Поголемиот дел од осудените биле амнестирани во втората половина на 1902 година и повторно се вклучиле во револуционерната борба.
Извор: Христо Силјанов – Ослободителните борби на Македонија; Ангел Динев – Од минатото на Гевгелија.