Смилевски конгрес – Смилево (мај 1903)

Смилевскиот конгрес на ВМОРО се одржал од 2 до 7 мај 1903 година во селото Смилево, согласно одлуката на Солунскиот конгрес од јануари истата година. Конгресот бил свикан од Битолскиот револуционерен округ со цел да се разгледаат подготовките за претстојното востание.

За безбедноста на Конгресот биле ангажирани околу 2.000 вооружени лица. Околу Смилево бил воспоставен широк безбедносен појас со стражи, курирска служба и постојана врска со револуционерните центри во округот. Голема заслуга за организацијата имало месното раководство на чело со Георги Чуранов и целото население на Смилево.

Конгресот заседавал во домот на семејството Чуранови. На него присуствувале повеќе од 40 делегати од сите реони на Битолскиот револуционерен округ. Учествувале Даме Груев како претставник на Централниот комитет, членовите на Окружниот комитет Анастас Лозанчев, Георги Пешков и Георги Поп Христов, како и Борис Сарафов како ревизор на четите.

За претседател на Конгресот бил избран Даме Груев, а за секретари Георги Поп Христов и Парашкев Цветков.

Главна точка на дневниот ред била проценката на подготвеноста за востание. Делегатите поднеле извештаи за состојбата во своите реони. Било констатирано дека Битолскиот округ располага со околу 8.000–9.000 пушки, но подготовките не биле еднакви насекаде. Најподготвени биле Костурскиот, Демирхисарскиот и Охридскиот реон, додека Прилепскиот и делови од Крушевскиот и Битолскиот реон заостанувале во вооружувањето.

По долги расправи било решено востанието да се подготви и да започне не порано од јули 1903 година. Конгресот го овластил Главниот востанички штаб, во согласност со Централниот комитет и другите револуционерни окрузи, да го утврди конечниот датум на востанието.

За Главен востанички штаб биле избрани:

• Даме Груев
• Борис Сарафов
• Анастас Лозанчев

Конгресот усвоил востанието да има претежно партизански карактер. Наместо масовно вклучување на целото население, било решено да дејствуваат мобилни чети од 30 до 50 борци, кои по извршените акции повторно ќе се разделуваат на помали единици. На тој начин се настојувало да се заштити населението и да се продолжи траењето на востанието.

Посебно било нагласено дека не смеат да се вршат насилства врз мирното турско население и дека турските села треба да бидат поштедени, освен во случај на напади врз македонските населби.

Конгресот донел одлуки и за воена подготовка на реонските војводи, снабдување со оружје, муниција, храна и санитетски материјал. Усвоен бил и „Востанички дисциплински устав“, изработен од Борис Сарафов и Никола Дечев, со кој биле регулирани правата и должностите на востаниците и војводите.

Во текот на заседанијата пристигнувале драматични вести за настаните во Македонија. Делегатите биле известени за Солунските атентати, за загинувањето на Гоце Делчев кај Баница на 4 мај 1903 година и за репресиите врз христијанското население во Битола.

Смилевскиот конгрес претставува најзначајниот собир на Битолскиот револуционерен округ пред Илинденското востание. На него биле донесени клучните воени и организациски одлуки што ја одредиле подготовката и текот на востанието во најголемиот револуционерен округ на ВМОРО.

Извор: Спомени на Ѓорче Петров и сведоштва на учесници во Смилевскиот конгрес од 1903 година.