Илинденското востание и состојбата што настанала по неговото задушување ја предизвикале реакцијата на Големите сили, особено на Австро-Унгарија и Русија, како најзаинтересирани за состојбите на Балканот.
Водени од сопствените интереси за зачувување на територијалната целост на Османлиската Империја и за ставање под своја контрола на развојот на настаните во Македонија, двете сили уште за време на востаничките борби започнале разговори за преземање заеднички мерки за подобрување на состојбата во Македонија.
Средбите во Виена и Мирцштег
Во почетокот на септември 1903 година Виена ја посетиле англискиот крал и германскиот кајзер.
На 17 септември 1903 година таму пристигнал и рускиот император Никола II, придружуван од министерот за надворешни работи, грофот Ламсдорф.
Започнатите разговори во Виена продолжиле во штаерското гратче Мирцштег, каде што императорот Франц Јозеф имал ловечки дворец.
Како резултат на разговорите меѓу рускиот цар Никола II и австроунгарскиот император Франц Јозеф, во почетокот на октомври 1903 година биле изработени реформите што во историјата останале познати како Мирцштегски реформи.
Содржина на реформите
Мирцштегските реформи се темелеле врз британскиот предлог за реформи од 21 септември 1903 година.
Според нив било предвидено:
- при главниот инспектор Хилми-паша да бидат поставени двајца цивилни агенти – еден од Австро-Унгарија и еден од Русија;
- тие да ја следат примената на реформите во македонските вилаети;
- да биде именуван странски генерал за реорганизација на турската жандармерија;
- под негова команда да бидат распоредени европски офицери;
- да се извршат реформи во администрацијата;
- да се реформира судството;
- да се развива месната самоуправа.
Спроведување на реформите
По долги одолговлекувања и саботажи, Османлиската влада конечно се согласила со предложените реформи, но уште однапред била решена да го попречува нивното вистинско спроведување.
За командант на жандармеријата бил назначен италијанскиот генерал Де Џорџис.
Македонија била поделена на пет сектори, во кои биле распоредени европски офицери:
- Скопскиот санџак – австриски офицери;
- Битолскиот вилает – италијански офицери;
- Солунскиот вилает – руски офицери;
- Серскиот санџак – француски офицери;
- Драмскиот санџак – англиски офицери.
Односот на ВМРО
Мирцштегските реформи не навлегле во суштината на македонското прашање и затоа не можеле да ги задоволат интересите на македонскиот народ.
Поради тоа тие биле целосно осудени од Внатрешната македонска револуционерна организација.
Организацијата сметала дека реформите не нудат вистинско решение за Македонија, туку имаат цел само да го зачуваат постојниот поредок и интересите на Големите сили.
Значење на реформите
Иако ВМРО оправдано ги осудувала Мирцштегските реформи, тие имале и одредени позитивни последици.
Пред сè, тие придонеле македонското прашање и борбата на македонскиот народ за слобода да станат многу попознати во Европа и светот.
Самото спроведување на реформите довело до отворање на нови прашања и потреба од дополнителни промени.
Така, кон крајот на 1905 година биле воведени и финансиски реформи.
Подоцна, врз Мирцштегските реформи се надоврзале и други европски проекти за решавање на македонското прашање.
Равелската средба
Особено внимание заслужува проектот што произлегол од средбата меѓу англискиот и рускиот владетел во јуни 1908 година, познат како Равелска средба.
Според предлозите од оваа средба, во Македонија требало да биде воведена автономија.
Меѓутоа, избувнувањето на Младотурската револуција го спречило спроведувањето на овој проект.
Кон крајот на 1909 година престанала и целокупната реформска активност на европските сили во Македонија.
Историско значење
Мирцштегските реформи претставувале прв посериозен меѓународен обид за регулирање на состојбите во Македонија по Илинденското востание.
Иако не ги исполниле очекувањата на македонскиот народ и не го решиле македонското прашање, тие придонеле тоа прашање трајно да биде поставено на дневниот ред на европската дипломатија.
Извор: (ќе се додаде подоцна).
Поврзани написи: (ќе се додадат подоцна).