Името на с. Виница, Кочанско, грмна кон крајот на 1897 година по целата земја и стана синоним на ѕверства и сквернавење на човечкото достоинство.
Повод за аферата
На 14 ноември 1897 година една разбојничка чета, составена од 26 луѓе и водена од Коте Голчев од Берово, минува од Бугарија и, располагајќи со јатаци во Виница, влегува по полноќ во селото. Го убива месниот богат Турчин Ќазим-ага и еден полјак, а од неговиот дом краде околу 800 лири.
По убиството четата ја минува границата и се засолнува во Бугарија. Полјакот бил работник на Организацијата и токму тоа убиство станало причина да се расплете и развие страшната Виничка афера.
Другиот ден кочанскиот кајмакам пристигнал со стражари и војска во Виница. Селаните биле подложени на жестоки тепања, при што биле откриени осум соучесници на четата, меѓу кои и раководителот на комитетот Георги Иванов, син на виничкиот кмет.
Жената на убиениот Ќазим-ага, мислејќи дека нејзиниот сопруг бил убиен од Организацијата, му соопштила на командирот на војската дека во нивната куќа има складирани комитски пушки.
Откривање на оружјето
Наоѓајќи ги посочените пушки, кајмакамот ги претресол и другите куќи и открил:
- педесетина пушки;
- дваесетина бомби;
- неколку сандуци со патрони;
- помало количество барут.
Со тоа интересот на властите за самото убиство исчезнал, а целото внимание било насочено кон откриената револуционерна организација.
Истрагата
Скопскиот валија Хафуз-паша, познат по својата омраза кон Бугарите, си поставил задача да ги открие сите нишки на заговорот.
По наредба директно од Јилдиз, истрагата повторно му била доверена на полицаецот Дервиш-ефенди. Тој ги применил сите познати инквизиторски методи, но не сите измачувани попуштиле.
Откривањата брзо се прошириле и во соседните кази:
- Штипска,
- Кратовска,
- Паланечка,
- Радовишка,
- Кумановска,
- Малешевска,
а истрагата стигнала и до Скопје.
Голем број организациони раководители од селата и градовите биле уапсени и ги почувствувале ужасите на инквизицијата, додека други успеале да избегаат во Бугарија.
Размерите на репресијата
Човечките жртви и страдања што ги предизвикала Виничката афера ги надминале сите очекувања.
Се наведуваат:
- 218 убиени, тепани и измачувани;
- 5 убиени;
- 5 починати од мачење;
- 111 тепани;
- 85 измачувани;
- 13 обесчестени жени и мажи;
- 528 затворени во казалиските затвори и во Скопје;
- околу 300 лица пребегале во Бугарија.
Најголем дел од жртвите биле селани, но процентуално најтешко настрадале учителите, свештениците, трговците и занаетчиите.
Меѓу нив имало:
- 27 измачувани учители;
- 13 измачувани свештеници;
- 30 затворени учители;
- 12 затворени духовни лица;
- 3 управници на училишта;
- 10 избегани учители;
- 11 избегани свештеници.
Јосиф Даскалов
Најтрагично завршил кратовскиот учител и организационен раководител Јосиф Даскалов.
По најнечовечки измачувања, горен со усвитено железо во устата и во anus-от, Даскалов решил да се обиде да избега. Ги одвел своите мачители до една карпеста стрмнина под изговор дека ќе им покаже скриено оружје, а потоа се фрлил во бездната.
Се обидел да го повлече со себе и турскиот стражар, но не успеал. Иако паднал во амбисот, чудесно останал жив.
Ужасите продолжиле речиси два месеца. Многумина не ги издржале мачењата и во очај откриле дел од организацијата, но голем број останале непоколебливи и ги поднеле страдањата со извонредна храброст.
Сведоштва за мачењата
Во „Мемоарите“ на Внатрешната организација се опишуваат методите што ги применувале инквизиторите.
Во Виница
Учителот Црвенков-Елеков бил жестоко измачуван и обесчестен.
Главата на селскиот кмет Иван Петров била стегана со влажни јажиња.
Селанецот Христо Грнчарот бил држен 24 часа обесен со главата надолу и тепан по градите.
Младиот Ампо Захариев починал од мачењата.
Војници ги убиле Атанас Петков, Григор Медлинин и двајца работници од с. Галичник (Дебарско).
Обесчестени биле Катарина Митева, Марија Порушова и Гина Иванова.
Во Зрновци
Поп Никола бил бесен со главата надолу три часа, држен во смрзната вода и горен со усвитено железо по телото и anus-от.
Тасо Мишев бил бесен со главата надолу и горен со железо по телото.
Во Панчево
Учителот Алекс. Беличев бил мачен со забивање спици под ноктите и долго време држен над оган.
Во Кочани
Коце Захариев бил држен со боси нозе под силно вжештена печка.
Во Дадини
Учителот Христо Георгиев бил тепан пет вечери по ред, бесен со главата надолу и јазикот му бил фаќан со усвитена маша.
Во истото село биле обесчестени Спасена Георгиева, Катерина Јанева и Зоја Илиева. Првите две починале од последиците на насилството.
Во Штип
Кара Тасе, Пане Пиштоло, Васил Лската, Ѓошо Икономски и Коце Бакалчето, по потекло од Штип, биле камшикувани по четириесет удари, држани повеќе од 24 часа на една нога и постојано тепани.
Васил Лската починал од здобиените повреди.
Во Свети Николе
Свештеникот поп Димко бил обесчестен од војници.
Во Кокошине
Свештеникот Ананиј бил тепан по нозете и горен по стомакот со усвитено железо.
Учителот Арсениј Николов бил тепан по нозете и горен по задникот и десната нога.
Во Кратово
Учителот Јосиф Даскалов бил жестоко измачуван и горен со усвитено железо во устата и во anus-от.
Извор: (ќе се додаде подоцна)
Поврзани написи: (ќе се додадат подоцна)